مقايسه اى ميان مريم و فاطمه (عليها السلام )


در ميان زنان نمونه، شايسته ترين آنها حضرت مريم (ع) و حضرت فاطمه (س) بودند كه نسبت اين دو- همان طور كه در جدول زير از نظر مى گذرانيد- همچون نسبت حضرت عيسى (ع) و حضرت محمد (ص) است:

صفات:
شرافت خانوادگى:
حضرت مريم از خانواده ى عمران (اِبْنَتَ عِمْران) بود.: اما حضرت زهرا (س) دختر خاتم پيامبران محمد مصطفى (ص) بود.

كفيل و مربّى:
وَكَفَّلَها زَكَرِيّا (كفالت مريم را زكريا (ع) به عهده داشت. «آل عمران/ 37»: وَ كَفَّلَها رَسُول اللّه (و كفالت زهرا را رسول اللّه عهده دار بود). «بحارالانوار، ج 43، ص 48»

صدّيقه:
قرآن، مريم مادر عيسى (ع) را صديقه خوانده (وَ اُمُّهُ صِدّيقَةٌ). «مائده/ 75»: همچنين صديق لقب فاطمه (س) است و اهل سنّت و مجلسى از عايشه نقل مى كنند كه گفت: كسى را راستگوتر از فاطمه نديدم جز پدرش. «المستدرك حاكم، ج 3 ص 160 و بحارالانوار ج 4، ص 53»

علم و دانش:
قرآن مريم را تصديق كننده ى كتابهاى آسمانى معرفى مى كند (وَ صَدَّقَتْ بِكَلِماتِ رَبِّها) و لازمه ى اين تصديق دانستن آنهاست. «تحريم/ 12»: امام باقر (ع) در وجه تسميه ى جدّه اش به فاطمه مى فرمايد: «و اللّه لقد فطمها بالعلم» (به خدا با علم از شير گرفته شد). يعنى از كودكى عالم به علوم ربّانى بود و با حضرت على (ع) تبادل افكار و معارف داشتند [علل الشرايع صدوق، ص 179.]

پارسايى:
حضرت مريم، «بتول» بود يعنى بريده از دنيا و پيوسته به خدا.: فاطمه ى زهرا (س) نيز ملقّب به بتول بود (و هميشه از عادات ماهانه و آلودگيهاى دنيا پاك بود) [رجوع شود به تاريخ كبير ابن عساكر، ج 1، ص 391 و تاريخ بغداد حافظ ابوبكر شافعى، ج 13، ص 331 و ينابيع المودّه ى قندوزى، ص 260.] و به خدا پيوسته بود. «كشاف زمخشرى، ج 1، ص 355»

پاكدامنى:
حضرت مريم بر اثر پاكدامنى، خداوند از روح خود در وى بدميد (وَ مَرْيَمَ ابْنَتَ عِمْرانَ الَّتى اَحْصَنَتْ فَرْجَها فَنَفَخْنا فيها مِنْ رُوحِنا). «تحريم/ 11»: اهل سنّت از ابن مسعود نقل مى كنند كه پيامبر اكرم (ص) فرمودند: فاطمه دامان خود را از آلودگى پاك نگاه داشت و خداوند آتش را در ذرّيه اش حرام گرداند: انّ فاطمة احصنت فرجها و انّ اللّه ادخلها باحصان فرجها و ذرّيّتها الجنّة [ابن عربى سنّى (متوفاى 560) در الفتوحات المكيه فاطمه (س) و ساير اهل بيت را مطهر و معصوم به نص مى داند و از پيغمبر نقل مى كند كه در وجه تسميه ى آن حضرت به فاطمه فرمودند: انّ اللّه قد فطمها و ذرّيّتها من النّار يوم القيامة (خداوند زهرا و ذرّيه اش را از آتش روز قيامت باز داشته است) (به نقل از كتاب الامام جعفر الصادق تأليف عبدالحليم الجندى، چاپ قاهره، 1397 ه، ص 72.] «المستدرك الحاكم، ج 1، ص 152 حديث صحيح»

پاداش پاكدامنى:
و ان مريم احصنت فرجها
وجاءت بعيسى كبدر الدّجى
مريم دامنش را پاك نگاه داشت و عيسى را مانند ماه در شب تار بياورد:
فقد احصنت فاطم بعدها
و جاءت بسبطى نبى الهدى
و فاطمه بعد از او به پاكدامنى پرداخت و دو سبط پيامبر هدايت را آورد. «شعر حسان بن ثابت، بحارالانوار، ج 43، ص 50»

بشارت الهى:
خداوند حضرت مريم را به عيسى كلمةاللّه بشارت داد: اَنَّ اللّهَ يُبَشِّرُكِ بِكَلِمَةٍ مِنْهُ اسْمُهُ الْمَسيحُ عيسَى ابْنُ مَرْيَمَ: آل عمران/ 45: و حضرت فاطمه (س) به حسن و حسين (ع) دو سرور جوانان بهشت بشارت يافت. بشّرت فاطمة بالحسن والحسين سيّدا شباب اهل الجنّه «ترمذى ج 46، ص 30؛ مسند احمد حنبل، ثالث، صص 3، 62، 64»

تطهير:
خداوند مريم را از هر گونه تهمت و پليدى پاك گرداند (وَ طَهَّرَكِ). آل عمران/ 42.: فاطمه (س) نيز ملقّب به طاهره بود و آيه ى تطهير در مورد اهل بيت پيغمبر اكرم (ص) نازل شده است: اِنَّما يُريدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ اَهْلَ الْبَيْتِ وَ يُطَهِّرَكُمْ تَطْهيراً [رجوع شود به تفسير ابوالفتوح رازى، ج 9، ص 152. در كتاب على امام المتقين (ج 1، ص 22) آمده وقتى آيه ى تطهير نازل شد، پيغمبر اكرم على و فاطمه و حسن و حسين را فراخواند، بُرد خود را به روى آنان افكند و فرمود: پروردگارا، اينان اهل بيت منند.] . «احزاب/ 34»

عبادت و قنوت:
خداوند به مريم فرمود: براى پروردگارت اخلاص در عبادت را در پيش گير و او را سجده كن و با ركوع روندگان و نمازگزاران به ركوع پرداز (يا مَرْيَمُ اقْنُتى لِرَبِّكِ وَاسْجُدى وَارْكَعى مَعَ الرّاكِعينَ) و حضرت مريم از كسانى بود كه داراى دوام طاعت، نماز، طول قيام و دعا و سكوت هستند (كانَتْ مِنَ الْقانِتين). «آل عمران/ 43، تحريم/ 12»: اهل سنت از انس روايت مى كنند كه پيامبر (ص) به خاطر علاقه و التجاى فراوانى كه فاطمه (س) به پروردگارش داشت به وى وصيت كرد كه اين دعا را بخواند: يا حىّ يا قيّوم برحمتك استغيث قل تكلنى الى نفسى طرفة عين واصلح لى شأنى كُلَّه. (اين حديث را بيهقى و ابن عدى و ديلمى نقل كرده اند). «جمع الجوامع، ج 1، ص 975» غذاهاى بهشتى: هرگاه زكريا داخل محراب مريم مى شد نزد او طعامى مى يافت. پرسيد: اى مريم، اين غذاها از كجاست؟ گفت: اين از جانب خداست: هُوَ مِنْ عِنْدِاللّهِ اِنَّ اللّهَ يَرْزُقُ مَنْ يَشاءُ بِغَيْرِ حِسابٍ. «آل عمران/ 37»: از پيامبر (ص) است كه در زمان قحطى، پيامبر گرسنه بودند، فاطمه (س) دو قرص نان و قطعه اى گوشت براى ايشان فرستاد. پيامبر آن را به سوى فاطمه (س) آوردند تا دسته جمعى از آن بخورند. فاطمه (س) پوشش را از روى طبق برداشت، ناگهان طبق را پر از نان و گوشت ديدند و بهت زده شدند و دريافتند كه از جانب خدا نازل شده است. پيامبر پرسيدند: اينها از كجا برايت آمده است؟ فاطمه (س) اظهار داشت: از جانب خدا است. پيغمبر فرمودند: سپاس خداى را كه تو را شبيه سيده ى نساءِ بنى اسرائيل قرار داد. پيامبر همه ى اهل بيت را از آن طعام خوراندند تا سير شدند، و غذا همچنان ماند و فاطمه (س) آن را ميان همسايگان تقسيم كرد. «تفسير كشاف زمخشرى، ج 1، ص 358 و روضة الشهداءِ ملاحسين كاشفى، ص 134»

نزول جبرئيل و ساير فرشتگان:
فرشتگان بر حضرت مريم نازل مى شدند و او را به كلمه ى الهى بشارت مى دادند: اِذْ قالَتِ الْمَلائِكَةُ يا مَرْيَمُ اِنَّ اللّهَ يُبَشِّرُكِ بِكَلِمَةٍ. «آل عمران/ 45» و جبرئيل آمد تا به او پسرى ببخشد: قالَ اِنَّما اَنَا رَسُولُ رَبَّكِ لِاَهَبَ لَكِ غُلاماً. «مريم/ 19»: حضرت فاطمه (س) نيز ملقّب به محدّثه بود، زيرا فرشتگان از جمله جبرئيل با وى سخن مى گفتند بى آنكه ديده شوند و بعد از رحلت پيامبر جبرئيل مى آمد و او را دلدارى مى داد و از پدرش برايش خبر مى آورد و از آينده ى فرزندانش مى گفت و على (ع) آنها را مى نوشت، و اين مصحف فاطمه بود. «كشف الغمّه ى اربلى، ج 1، ص 364؛ مجمع البحرين طريحى، ج 5، ص 78»

زن برگزيده ى جهان:
يا مَرْيَمُ اِنَّ اللّهَ اصْطَفيكِ وَ طَهَّرَكِ وَاصْطَفيكِ عَلى نِساءِ الْعالَمين: اى مريم، خداوند تو را برگزيده و پاك ساخته و تو را بر زنان جهان برترى داده است. «آل عمران/ 42» آرى، حضرت مريم زن برگزيده ى جهان خود بود، همچنانكه بنى اسرائيل ملت برگزيده ى جهان آن روز بودند اما برتر از مسلمانان نبودند بلكه خداوند به مسلمانان فرمود: «كُنْتُمْ خَيْرَ اُمَّةٍ» (شما بهترين امّت هستيد). «آل عمران/ 110»: پيغمبر اكرم (ص) فرمود: «مريم سيّده ى نساء عالم خود بود اما فاطمه سيده ى نساء عالمين از اولين تا آخرين است و وقتى در محرابش به عبادت مى ايستد فرشتگان مقرّب بر او سلام مى كنند و به او مى گويند: اى فاطمه، خداوند تو را برگزيده و پاك ساخته و تو را بر زنان جهان برترى داده است: اِنَّ اللّهَ اصْطَفيكِ وَ طَهَّرَكِ وَاصْطَفيكِ عَلى نِساءِ الْعالَمين [حديث از بخارى ج 79؛ ص 42؛ صحيح مسلم، ج 44، صص 98 و 99؛ طبقات ابن سعد، ج 2، ص 40 و ج 8، ص 17؛ اعلام النساء عمر رضا كحاله، ج 4، ص 125؛ بحارالانوار، ج 43، صص 25 و 26؛ مسند احمد بن حنبل، ج 3، ص 135؛ على امام المتقين، ج 1، ص 36. همچنين رجوع شود به جمع الجوامع، ج 1، ص 974 و كتاب سيده ى نساء اهل الجنة علامه محمد عبدالرؤف بن على بن زين العابدين المناوى (متوفّاى 952 ه.- 1036 ه) چاپ مكتبة رياض، ص 66.]



اقبال لاهورى شاعر و فيلسوف اهل سنّت درباره ى برترى فاطمه ى بتول (س) بر حضرت مريم چنين مى سرايد:

مريم از يك نسبت عيسى عزيز
از سه نسبت حضرت زهرا عزيز
نور چشم رحمة للعالمين
آن امام اولين و آخرين
آن كه جان در پيكر گيتى دميد
روزگار تازه آيين آفريد
بانوى آن تاجدار «هل اتى»
مرتضى مشكل گشا شير خدا
مادر آن مركز پرگار عشق
مادر آن كاروانسالار عشق
آن يكى شمع شبستان حرم
حافظ جمعيت خير الامم
تا نشيند آتش پيكار و كين
پشت پا زد بر سر تاج و نگين
و آن دگر مولاى ابرار جهان
قوّت بازوى احرار جهان
در نواى زندگى سوز از حسين
اهل حق حرّيت آموز از حسين
نسيرت فرزندها از امّهات
جوهر صدق و صفا از امّهات
بهر محتاجى دلش آن گونه سوخت
با يهودى چادر خود را فروخت
مزرع تسليم را حاصل بتول
مادران را اسوه ى كامل بتول

پاره پيامبر (صلي الله عليه و آله)

عبدالكريم بى آزار شيرازى