وَ إِذْ قُلْنا لِلْمَلائِكَةِ اسْجُدُوا ِلادَمَ … (بقره، 34)
به ملائكه امر نموديم بر آدم سجده كنند.

1.لياقت از سابقه مهمتر است. (فرشتگان قديمي كه سال‌ها خداوند را عبادت مي‌كردند، بايد براي انسان تازه به دوران رسيده، اما لايق، سجده كنند.) ارتقاي سازماني نيز بايد بر مبناي شايستگي و لياقت باشد و سابقه داشتن، كافي نيست.

عدم انهدام منابع

قالَ إِنَّهُ يَقُولُ إِنَّها بَقَرَةٌ لا ذَلُولٌ تُثيرُ اْلاَرْضَ وَ لاتَسْقِي الْحَرْثَ…(بقره، 71)
پس از آنكه قوم بني اسرائيل خطايي مرتكب شدند، خداوند فرمود: بايد گاوي را ذبح كنند كه مشخصات آن گاو را اينگونه بيان فرمود: گاوي كه نه زمين را شخم بزند و نه آن را آبياري كند.

2.در اجراي طرح‌ها، منابع و عناصر فعال توليدي و اقتصادي نبايد منهدم شود. (لاذلول …و لا تسقي)

پيگيري كارها

وَ لَقَدْ آتَيْنا مُوسَى الْكِتابَ وَ قَفَّيْنا مِنْ بَعْدِهِ بِالرُّسُلِ …(بقره، 87)
خداوند به موسي، كتاب تورات عطا فرمود و پس از آن پيامبراني پشت سر هم فرستاد تا دين الهي را تبليغ كنند.

3.يكي از نكات لازم در راه رسيدن به موفقيت، پيگيري و تداوم برنامه‌ها براي حصول نتيجه نهايي است. (همچنانكه خداوند، پيامبران را پشت سر هم براي دعوت مردم فرستاده است.)

برخورد با متخلفان

وَ لَئِنِ اتَّبَعْتَ أَهْواءَهُمْ بَعْدَ الَّذي جاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ ما لَكَ مِنَ اللّهِ مِنْ وَلِيٍّ وَ لا نَصيرٍ (بقره، 120)
خداوند خطاب به پيامبر اكرم صلي الله عليه و آله مي‌فرمايد: اگر از آنها (يهوديان و مسيحيان) پيروي كني در حالي كه راه درست را به تو نشان دادهايم رابطهات با خداوند قطع خواهد شد.

4.پس از ابلاغ وظايف هر فرد، در برخورد با تخلف نبايد هيچ تسامح و تساهلي به خرج داد. (همانطور كه خداوند حتي نسبت به پيامبرش بدون ملاحظه و با كمال قاطعيت برخورد مي‌كند.)

تناسب شغل و شاغل، ارتقاي پلكاني

وَ إِذِ ابْتَلى‏ إِبْراهيمَ رَبُّهُ بِكَلِماتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قالَ إِنّي جاعِلُكَ لِلنّاسِ إِمامًا… (بقره، 124)
خداوند، حضرت ابراهيم را مورد آزمايش قرار داد و او همه آزمونها را با موفقيت گذراند.

5.براي منصوب كردن افراد به مقامات، گزينش و آزمايش لازم است. (چنانكه خداوند براي انتصاب حضرت ابراهيم به امامت او را آزمود.)
6.پست‌ها و مسؤوليت‌ها بايد تدريجاً و پس از موفقيت در مراحل مختلف به افراد واگذار شود. (چنانكه حضرت ابراهيم پس از گذراندن مرحله نبوت و موفقيت در آزمايش‌ها به مقام امامت رسيد.)

ارزش و تلاش

تِلْكَ أُمَّةٌ قَدْ خَلَتْ لَها ما كَسَبَتْ وَ لَكُمْ ما كَسَبْتُمْ …(بقره، 134)
آنها امتي بودند كه درگذشتند و دستاورد آنها مربوط به تلاش خودشان مي‌باشد و دستاورد شما نيز مربوط به تلاش خودتان است.

7.معيار ارزش گذاري در موفقيت افراد، ميزان تلاش آنان است.

نظارت

وَ كَذلِكَ جَعَلْناكُمْ أُمَّةً وَسَطًا لِتَكُونُوا شُهَداءَ عَلَى النّاسِ …(بقره، 143)
خداوند، خطاب به پيامبر اكرم صلي الله عليه و آله مي‌فرمايد: و بدين سان شما را امتي ميانه‌رو قرار داديم تا ناظر بر اعمال مردم باشيد.

8. مديريان و رهبران بايد بر كارها و عملكرد زيردستان خود نظارت داشته باشند. (لتكونوا شهداء علي الناس)

قاطعيت

الْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ فَلا تَكُونَنَّ مِنَ الْمُمْتَرينَ (بقره، 147)
خداوند، پس از نزول آية تغيير قبله به پيامبر اكرم صلي الله عليه و آله مي‌فرمايد: حق، آن چيزي است كه از سوي پروردگار تو آمده است، پس هرگز به خود ترديد راه مده.

9.رهبر بايد از قاطعيت و يقين برخوردار باشد، به خصوص وقتي كه قانوني را تغيير داده و سنتي را مي‌شكند. (فلا تكونن من الممترين)

تشويق و تنبيه

إِنَّ الَّذينَ يَكْتُمُونَ ما أَنْزَلْنا مِنَ الْبَيِّناتِ وَ الْهُدى‏ مِنْ بَعْدِ ما بَيَّنّاهُ لِلنّاسِ فِي الْكِتابِ أُولئِكَ يَلْعَنُهُمُ اللّهُ وَ يَلْعَنُهُمُ اللاّعِنُونَ‏ (159) إِلاَّ الَّذينَ تابُوا وَ أَصْلَحُوا وَ بَيَّنُوا فَأُولئِكَ أَتُوبُ عَلَيْهِمْ وَ أَنَا التَّوّابُ الرَّحيمُ (بقره، 160)
خداوند مي‌فرمايد: كساني كه حقايق هدايت را كتمان كنند، مورد لعنت خدا قرار مي‌گيرند، مگر آنكه توبه كنند و كارهاي خود را اصلاح كنند كه در اين صورت ايشان را مي‌بخشم زيرا من توبه پذير و مهربانم.

10.توبيخ بدكاران و پاداش به نيكوكاران، دو ركن ‌اساسي در زمينه ‌سازي رشد و اصلاح نادرستي‌ها در سازمان است. (يلعنهم الله …انا التواب الرحيم)

رويه‌هاي سازماني

قالُوا بَلْ نَتَّبِعُ ما أَلْفَيْنا عَلَيْهِ آباءَنا أَ وَ لَوْكانَ آباؤُهُمْ لايَعْقِلُونَ شَيْئًا وَ لا يَهْتَدُونَ (بقره، 170)
هنگامي كه به آنها گفته مي‌شود: از راه خدا پيروي كنيد، مي‌گويند: ما از آن راهي كه نياكانمان پيروي كردند دست بر نمي‌داريم در حالي كه ممكن است گذشتگانشان چيزي نمي‌فهميدند و به خطا رفته باشند.

11.رويه‌هاي سابق سازماني ممكن است نادرست باشد، لذا پيروي از راه و روش و منش مديران سابق اگر همراه با استدلال و تعقل نباشد، قابل پذيرش نيست.

تفويض مسؤوليت

لا تُكَلَّفُ نَفْسٌ إِلاّ وُسْعَها … (بقره، 233)
همه بهاندازه توانشان مكلف هستند.

12.تفويض مسؤوليت به زيردستان بايد بر اساس توانايي‌هايشان باشد و به همان مقدار از ايشان انتظار داشت.

علم و توانايي، شفاف سازي

قالَ إِنَّ اللّهَ اصْطَفاهُ عَلَيْكُمْ وَ زادَهُ بَسْطَةً فِي الْعِلْمِ وَ الْجِسْمِ… (بقره، 247)
قوم بني اسرائيل به پيامبرشان گفتند: فرمانده اي براي ما مشخص كن تا به جنگ حاكم ستمگر برويم. پيامبرشان گفت: خداوند، طالوت را به فرماندهي شما برگزيد زيرا توان علمي و جسمي لازم براي اين مسؤوليت را دارد.

13.قدرت علمي و توانايي جسمي براي انجام مأموريت، دو شرط لازم براي مديران است.
14.داشتن توانايي علمي مهم تر از توانايي جسمي است. (ابتدا كلمه علم آمده سپس جسم)
15.اعلم بودن، در گزينش مديران يك اولويت مهم است.
16. رهبر و مدير بايد زير دستان خود را توجيه كند و ابهامات را برطرف سازد. (چنانچه پيامبر بني‌اسرائيل دليل انتخاب طالوت به فرماندهي را به وضوح بيان كرد.)