در مورد سوء ظن و بدگماني بايد گفت كه آثار فردي و اجتماعي و معنوي زيانباري به دنبال دارد و به همين دليل در دين مقدس اسلام، به آن توجه ويژه‏اي شده و اهل ايمان را سخت از آن برحذر داشته‏اند.

بدگماني به ديگران سرچشمه گناهان بزرگي چون تجسّس از كار و حال ديگران، غيبت، تهمت، حسادت و كينه‏توزي نسبت به دوستان و اهل ايمان مي‏گردد و لذا خداوند متعال در قرآن كريم مي‏فرمايد:

[align=center]«اي مؤمنان! از بسياري از گمان‏ها بپرهيزيد. به راستي كه برخي از گمان‏ها، گناه مي‏باشد و نيز تجسس و غيبت نكنيد، آيا كسي از شما دوست دارد گوشت برادر مرده خود را بخورد؟»(1)[/align]

البته در ابتدا ممكن است سوء ظن و بدبيني بي‏اختيار حاصل شود و اگر در اين مرحله باقي بماند و به مرحله عمل كشيده نشود حرمتي ندارد و زيان آن محدود مي‏باشد، ولي اگر به آن ترتيب اثر داده شود، گناه و حرام مي‏باشد و ترتيب اثر دادن به آن در دو مرحله مي‏باشد:

1ـ مرحله قلبي: يعني در درون خود اين گمان بدش را تصديق كند و آن را در درون انكار و نفي ننمايد و احتمال اشتباه ندهد. علماي اخلاق اين مرحله را غيبت قلبي مي‏نامند و آن را حرام دانسته‏اند.
پيامبر اكرم(ص) در اين باره فرموده است: به هر كس بدگمان شوي، آن را تصديق و باور مكن(2)

2ـ مرحله عملي: يعني بيان اين گمان بد براي ديگران و يا اتهام وارد نمودن به كسي به صرف اين احتمال و غيبت كردن از او بر اين اساس. در روايتي از پيامبر بزرگوار اسلام(ص) مي‏خوانيم: خداوند، خون و مال و آبروي مسلمان را محترم شمرده و بدگماني به او را حرام نموده است(3)

[align=center]زيان‏ها و آثار بد بدگماني:[/align]

1ـ گوشه‏گير شدن شخص بدگمان، در روايتي از علي(ع) مي‏خوانيم: كسي كه به مردم گمان خوبي ندارد و نسبت به آنان خوش‏گمان نمي‏باشد، از تمام مردم وحشت مي‏كند(4)

2ـ بدگماني باعث گسستن رشته الفت و دوستي ميان مردم مي شود و تفرقه و جدايي را بين مردم حاكم مي‏سازد. از امام علي(ع) روايت شده است: بر هر كه بدگماني چيره شود، صلح و صفا ميان او و دوستانش از ميان مي‏رود(5)

3ـ از نظر معنوي نيز بدگماني، عبادت را تباه مي‏سازد و اثر آن را از بين مي‏برد.
باز در اين مورد امام علي(ع) مي‏فرمايد: از بدگماني بپرهيز. چون اثر عبادت را از بين مي‏برد و گناه انسان را بزرگ مي‏كند. ايمان با بدگماني جمع نمي‏شود. گمان بد نسبت به انسان نيكوكار، بدترين گناه و زشت‏ترين ظلم است(6)

[align=center]براى جلوگيري از بدگماني نسبت به ديگران بايد به اين نكات توجه داشت:[/align]

1ـ بايد در همان مرحله فكر و ذهن، گمان بد را دفع نمود و اجازه ريشه‏دار شدن به آن نداد.
2ـ بايد راه‏هايي را كه ممكن است با آن عمل و يا رفتار فردي را كه به او بدگمان شده‏ايم، توجيه كنيم، بررسي نماييم و تا ممكن است عمل او را به نحوي توجيه كنيم و براي آن وجه درستي بسازيم.
3ـ توجه داشته باشيم كه خود ما بدگماني ديگران را در مورد خود نمي‏پسنديم، پس براي ديگران نيز نپسنيدم.
4ـ به رفتارهاي خوب و جنبه‏هاي مثبت فردي كه به او بدگمان گشته‏ايم توجه كنيم و تنها به اموري كه موجب بدگماني ما شده اكتفا نكنيم.
5ـ به دعا و توسل به ائمه(ع) از خداوند بخواهيم دلِ ما را از آلودگي‏ها و بدبيني‏ها پاك كند تا به ديگران محبت بورزيم.
6ـ به حدي به ضعف و نقايص خود بپردازيم تا فرصتي براي پرداختن به عيوب ديگران نيابيم.

[size=xx-small]
1-حجرات، آيه 12
2-نقطه‏هاي آغاز در اخلاق اسلامي، آيت‏الله مهدوي كني، ص 165
3-نقطه‏هاي آغاز در اخلاق اسلامي، آيت‏الله مهدوي كني، ص 168
4-نقطه‏هاي آغاز در اخلاق اسلامي، آيت‏الله مهدوي كني، ص 172
5-نقطه‏هاي آغاز در اخلاق اسلامي، آيت‏الله مهدوي كني، ص 173
6-نقطه‏هاي آغاز در اخلاق اسلامي، آيت‏الله مهدوي كني، ص 173
[/size]
:happy::rose::rose: