البته شايسته است که پس از ذکر صلوات، جمله «کَما صَلَّيْتَ عَلى إِبْراهيمَ وَآلِ إِبْراهيم» گفته شود، ولي گاهي به جهت اختصار اين جمله ترک مي‌شود، چنان که خود پيامبر(ص) در روايت دوم به آن بسنده کرد.
کیفیت صلوات بر پیامبر اکرم، محمد مصطفی صلی الله علیه وآله وسلم از مباحثی است که علاوه بر بیان نحوه آن در متون دینی، مورد تأکید نیز قرار گرفته و ثواب و اجر بسیاری بر‌ آن مترتب گشته است، هر چند در نحوه فرستادن صلوات بین شیعیان واهل سنت اختلاف وجود دارد ولی اصل آن مسلّم و مأجور است.

آنچه در پی می‌خوانید نوشتاری از حضرت آیت‌الله سبحانی پیرامون نحوه صحیح فرستادن صلوات است که از متون دینی به ویژه منابع اهل سنت در این خصوص بیان شده است.

فرستادن درود بر والاترين انسان‌ها، عملي خدا پسندانه است که خداوند، خود بر اين کار سبقت گرفته و فرشتگان و مؤمنان را فرمان داده است که بر او درود بفرستند؛ چنان که مي‌فرمايد: «إِنَّ اللّهَ وَملائِکتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَبِيّ يا أَيُّها الّذينَ آمَنُوا صَلُّوا عَليهِ وَسَلِّمُوا تَسْلِيماً».[1]

«خدا و فرشتگان بر پيامبر (ص) درود مي‌فرستند. اي کساني که ايمان آورديد بر او صلوات و سلام بفرستيد».

ذکر صلوات در هر زمان و در تمام حالات، امري مستحب است و آيه مبارکه بدون آن که زمان و مکان خاصي براي آن تعيين کند، به آن فرمان مي‌دهد، به خصوص زمانی که انسان به هنگام اذان و يا خواندن قرآن نام او را بشنود يا بر زبانش جاري گردد.

کيفيت صلوات بر پيامبر(ص)، در حديث عبدالرحمان بن ابي ليلي، از کعب بن عجزه، از نبي مکرَّم اسلام وارد و در صحیح‌‌ترین کتب حديثي از نظر اهل سنت نقل شده است که به ترجمة بخشي از آن مي‌پردازيم:

کعب بن عجزه خطاب به عبدالرحمان گفت: آماده‌اي حديثي را که از پيامبر(ص) شنيده‌ام به عنوان هديه‌اي به تو اهدا کنم؟

عبدالرحمان: حاضر و آماده‌ام.

کعب بن عجزه گفت: به پيامبر(ص) عرض کرديم، بر شما اهل بيت(ص) چگونه درود بفرستيم، در حالي که از کيفيت دادن سلام آگاهيم.

پيامبر اسلام(ص): بگوييد: «اَللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّد وَعَلى آلِ‌مُحَمَّد، کَما صَلَّيْتَ عَلى إِبْراهيمَ وَعَلى آلِ إِبْراهيمَ إِنَّکَ حَميدٌ مَجِيدٌ، اللّهُمَّ بارِکْ عَلى مُحَمَّد وَعَلى آلِ مُحَمَّد کَما بارَکْتَ عَلى إِبْراهيمَ وَآلِ‌إِبْراهيمَ إِنَّکَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ».[2]

از اين بيان روشن مي‌شود که در موقع فرستادن صلوات، بايد آل محمد را نيز ذکر کنيم تا صلوات کامل شود و اين که عده‌اي امروزه در سخنراني‌ها و نوشته‌ها، تنها بر پيامبر (ص) درود مي‌فرستند و مي‌گويند: «صلّي اللّه عليه وسلم»، کاملاً بر خلاف دستور رسول خدا (ص) است.

ابن حجر هيثمي (899ـ 974) از پيامبر (ص) نقل مي‌کند که آن حضرت فرمود:

پيامبر (ص) فرمود: «براي من درود مقطوع و بريده نفرستيد، عرض شد مقصود شما چيست؟ فرمود: نگوييد: «اللهمّ صلّ علي محمّد»، وسکوت کنيد، بلکه لازم است بگوييد: اللّهمّ صلّ علي محمّد وعلي آل محمّد.»[3]

از اين رو صلوات شيعه، صلوات کامل و با روايت صحيح بخاري که اصح کتب حديثي اهل سنت مطابق است.

البته شايسته است که پس از ذکر صلوات، جمله «کَما صَلَّيْتَ عَلى إِبْراهيمَ وَآلِ إِبْراهيم» گفته شود، ولي گاهي به جهت اختصار اين جمله ترک مي‌شود، چنان که خود پيامبر(ص) در روايت دوم به آن بسنده کرد.

گذشته از اين، مي‌توان گفت جمله «کَما صَلَّيْتَ عَلي إِبْراهيمَ وَآلِ‌إِبْراهيم» جزء صلوات نيست، بلکه تعبيري است براي تعليم آن؛ يعني همان طور که بر ابراهيم و آل او صلوات مي‌فرستيد بر محمّد و آل او نيز صلوات بفرستيد، و اين دو را از هم جدا نسازيد و شگفت آن که در صحيحين و ديگر کتاب‌ها، نامي از صحابه به ميان نيامده، در صورتي که اهل سنت به هنگام فرستادن درود کامل، صحابه را بر آل، عطف مي‌کنند و مي‌گويند: «وعلي آله وصحبه».

[1] . احزاب/56.
[2] . صحيح بخاري:4/118، کتاب بدء الخلق، و ج6/27 ، باب تفسير سوره احزاب، و ج7/157، کتاب الاموات.
[3] . الصواعق المحرقه، 146.