نویسنده: علامه فیض کاشانی

بصيرت و بينايى
و همچنان كه در سفر صورى جسمانى، كسى كه راه نداند به مقصد نمى‏رسد، در سفر معنوى روحانى نيز كسى كه بصيرت در عمل ندارد به مقصد نمى‏رسد؛ چنان كه در حديث آمده:
«الْعَامِلُ عَلَى غَيْرِ بَصِيرَةٍ كَالسَّائِرِ عَلَى غَيْرِ الطَّرِيقِ لاَ يَزِيدُهُ كَثْرَةُ السَّيْرِ[1] إِلاَّ بُعْداً»[2]؛ يعنى مَثَل كسى كه عبادت كند و بينايى نداشته باشد در آنچه مى‏كند، مَثل كسى است كه بر غير راه رود؛ هر چند مى‏رود از مطلوب دورتر مى‏شود.

مركب راهوار
و همچنان كه اگر كسى در سفر جسمانى مَركب[3] را سر دهد تا خودسر مى‏چريده باشد، راه او طى نمى‏شود، در سفر روحانى نيز اگر بدن و قوا را ـ كه به منزله مَركب است ـ و روح را بگذارد تا هر چه مشتهيات آن‏هاست به فعل آورند و به اعمال حسنه شرعيه و سنن سنيّه نبويّه مقيد نگرداند و لِجام[4] هر يك را در دست نداشته باشد، راه حق طى نمى‏شود.

رهنمايان راه
و راهنمايان اين راه پيغمبراناند ـ سلام اللّه‏ عليهم ـ كه راه نموده‏اند و سنن و آداب وضع كرده‏اند و از مصالح و مفاسد راه خبر داده‏اند و خود به اين راه رفته‏اند و امت را به پيروى خود امر فرموده‏اند.
حق‏تعالى مى‏فرمايد: «لَقَدْ كانَ لَكُمْ في رَسُولِ اللّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ »[5]؛ يعنى: به تحقيق شما راست در شأن رسول خدا پيروى نيكو. و مى‏فرمايد: «قُلْ إِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللّهَ فَاتَّبِعُوني يُحْبِبْكُمُ اللّهُ »[6]؛ يعنى: بگو اى محمد به امت كه اگر شما خدا را دوست مى‏داريد پس پيروى من كنيد تا خداى، شما را دوست داشته باشد. و مى‏فرمايد: «أَنَّ هذا صِراطي مُسْتَقيماً فَاتَّبِعُوهُ وَ لا تَتَّبِعُوا السُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِكُمْ عَنْ سَبيلِهِ »[7]؛ يعنى: به درستى كه اين راه من است در حالتى كه راست است، پس پيروى كنيد آن را و پيروى مكنيد راه‏هاى ديگر را كه شما را از راه حق متفرّق و جدا مى‏سازد.

مصاحبت با عالمان ربانى
و راهنمايان بعد از پيغمبران، امامان معصوماند عليهم‏السلام. و بعد از ايشان، علما كه به علم خود عمل كنند و از خدا و آخرت سخن گويند و محبت دنيا در دل ايشان نباشد ـ رضوان اللّه‏ عليهم ـ . اگر كسى با ايشان صحبت دارد و از ايشان سؤال و استفاده كند و علمى بر علم خود فزايد و به اشارت ايشان بر عيوب خود مطلع گردد، اين راه را زود طى تواند كرد. و اگر چنين عالمى يابد، بايد كه صحبت او را غنيمت شمرد و از امر او تجاوز نكند. و اگر چنين كسى يافت نشود، با كتاب صحبت دارد و با مردم نيكو سيرت كه از ايشان كسب اخلاق حميده كند. و هر صحبت كه او را خوش‏وقت گرداند و ياد خداى و آخرت آورد از دست ندهد.

منبع: کتاب هشت بهشت

[1]. مصدر: «سُرْعَةُ السَّيْر».

[2]. كافى، ج 1، ص 43، ح 1؛ من‏لايحضره‏الفقيه، ج 4، ص 401، ح 5864؛ وسائل‏الشيعه، ج 27، ص 24، ح 33110.

[3]. هر چه بر آن سوار شوند.

[4]. لگام، دهانه اسب.

[5]. احزاب، آيه 21.

[6]. آل‏عمران، آيه 31.

[7]. انعام، آيه 153.

پژوهشکده باقرالعلوم(ع)