صهباى طهور(روزه دارى در قاموس قرآن، حدیث، سیره)

جهت مشاهده ادامه مطلب در سایت منبع اینجا روی لینک زیر کنید :
[ad_1]

صهباى طهور(روزه دارى در قاموس قرآن، حدیث، سیره)

صهباى طهور(روزه دارى در قاموس قرآن، حدیث، سیره)

اشاره

«روزه» یکى از برنامه هاى تکامل دهنده روح و جان آدمى است. خداوند متعال در این ماه، مسلمانان را ترغیب مى کند تا قدم در راهى نهند که انتهاى آن خشنودى خدا و بهشت براین او مى باشد؛ راهى که بسیارى از عارفان و سالکان حقیقى آن را پیموده اند و در مقام رضوان او جاى گرفته اند.

«روزه» یک موهبت الهى است که اثر آن در اصلاح اخلاق انسان وصف ناشدنى است. با دقیق شدن در سیره ائمه معصوم و اولیاى الهى و همچنین ارزیابى حیات پر فروغ عرفا و عابدان حقیقى، به جایگاه والا و شایسته روزه و روزه دارى پى مى بریم.

ابعاد روزه

«روزه» از جمله اعمال عبادى است که هم جنبه فردى دارد، و هم جنبه اجتماعى. این ابعاد انسان را به تفکر وا مى دارد که چگونه ساعاتى امساک از خوردن و آشامیدن، آثارى چنین ارزنده بجا مى گذارد. این چند ساعت امساک بندگان را منضبط، حق شناس و مطیع مى سازد و از سویى آنان را به تفکر وا مى دارد تا به سختى زندگى فقرا پى ببرند و موقعیت مردم ضعیف جامعه را حس نمایند و از سوى دیگر درجه اخلاص خود را محک بزنند تا در طول یک ماه بتوانند نردبان تقربى بسازند که آراسته تر در محضر خداى سبحان حاضر شوند.

در ماه رمضان، زمین خشکیده وجود انسان که مدتها قطره آبى به خود ندیده است ملتمسانه چشم به آسمان مى دوزد تا دانه اى را که در سینه پنهان دارد بارور سازد، و این گونه است که بنده از پلکان ترقى سبک بال بالا مى رود و توشه اى براى نکیو سپرى کردنِ یک سال خود، کسب مى کند.

روزه دارى در آیات

در قرآن کریم آیاتى چند در ضرورت روزه وجود دارد. خداوند متعال مى فرماید: (یا ایها الذین آمنوا کتب علیکم الصیام کما کتب على الذین من قبلکم لعلکم تتقون)؛ اى کسانى که ایمان آورده اید روزه بر شما واجب شد همان طورى که بر امتهاى قبل از شما واجب گردید تا شما پرهیزگار شوید. نیز مى فرماید: (فمن شهد منکم الشهر فلیصمه)؛ ماه رمضان، ماهى است که قرآن براى راهنمایى مردم و نشانه هاى هدایت و فرق میان حق و باطل در آن نازل شد… پس هر کس از شما این ماه را درک کند باید آن را روزه بدارد.
روزه دارى در روایات معصومان(علیهم السلام)

1. پاداش و دستاوردهاى روزه دارى

پیامبر اعظم(صلى الله علیه و آله) درباره پاداش روزه مى فرماید: «به امت من در ماه رمضان پنج چیز داده شده که به امت هیچ پیغمبرى پیش از من داده نشده است؛ اول: هرگاه شب اول ماه رمضان فرا رسد خداوند به سوى آنان نظر مى کند و کسى که خدا به او نظر کرده هرگز او را عذاب نمى کند. دوم: بوى بد دهان آنان که در نزد خدا شب زنده دارى مى کنند خوشبوتر از بوى مشک مى شود. سوم: ملائکه براى ایشان در شب و روز استغفار مى کنند. چهارم: خداوند بلند مرتبه به بهشت خویش امر مى کند که براى بندگان استغفار نموده و خود را براى آنان تزیین کند. پس چه نزدیک است که سختى هاى دنیا آن ها را در خود فرو برد که به سوى بهشت من و کرامت من مى روند. پنجم: هرگاه شب آخر فرا رسد خداوند همه آنان را مى آمرزد. مردى گفت: یا رسول اللّه (آیا) در شب قدر (این گونه مى شود؟) پیامبر(صلى الله علیه و آله) فرمود: (خیر) مگر ندیده اى که کارگران هرگاه کارشان تمام شود، مزد به آن ها مى دهند؟».

هم چنین امام صادق(علیه السلام) فرمود: «روزه خواهشهاى نفسانى را مى میراند و موجب حیات دل و پاک اعضاء و جوارح است. تعمیر ظاهر و باطن و شکرگزارى بر نعمتهاى الهى است. احسان نمودن به فقراء تضرع زیاد، خشوع و گریه و باعث فزونى التجاء به درگاه خداست که به سبب شکستن شهوات و سبکى حساب و دو چندان شدن حسنات مى شود و در روزه آن قدر فواید هست که قابل شمارش نیست و آن چه بیان شد براى کسى که صاحب عقل و درایت و توفیق عمل است کفایت مى کند».

2. برخى شرایط روزه دارى

در روایات تأکید فراوانى بر ضرورت بعد تربیتى روزه و توصیه بر روزه دارى راستین شده است، چنان که فرموده اند: «هرگاه کسى روزه گرفت باید گوش و چشم و موى او نیز روزه باشد و نباید روزى که روز هست با روزى که روزه نیست یکسان باشد». اکنون از سیل این روایات نورانى به نمى از آن بسنده مى کنیم:

بهره ناتمام: پیامبر اعظم(صلى الله علیه و آله) فرمود: «چه بسا شب زنده دارى که بهره اش از شبْ زنده دارى فقط ایستادن (و شب بیدارى) است و چه بسا روزه دارى که بهره اش از روزه دارى، فقط عطش و تشنگى است.»

مصونیت از عذاب: پیامبر اعظم(صلى الله علیه و آله) فرمود: «کسى که در ماه رمضان روزه بگیرد و تمایلات شهوى و جنسى و همچنین زبانش را از گناه حفظ نماید و مردم از شر او در امان باشند، خداوند گناهان گذشته و آینده اش را آمرزیده و او را از آتش جهنم مصون مى دارد و بهشت را جایگاه او قرار داده، شفاعت او را در مورد گناهکاران از اهل توحید مى پذیرد؛ حتى اگر به تعداد ریگ هاى بیابان باشد.».

تولدى دوباره: امام باقر(علیه السلام) فرمود: اى جابر! کسى که وارد ماه رمضان شود و روزهایش را روزه و شبهایش را به دعا و نیایش سپرى کند و نفس سرکش را از شهوات و زبانش را از محارم حفظ نماید و چشمش را از حرام ببندد و اذیتش را از مردم باز دارد از گناهان و معاصى خویش خارج مى شود مثل روزى که از مادر متولد شده و هیچ گناهى ندارد. جابر گفت: فدایت شوم، ما احسن هذا الحدیث؟! چه سخن زیبایى فرمودید! حضرت فرمود: «ما اشد هذا من الشرط!» او چه شرایط سخت و دشوارى دارد.»

پاداشى بزرگ: پیامبر اکرم(صلى الله علیه و آله) فرمود: «هر کس ماه رمضان را روزه بگیرد و در آن از حرام و بهتان دورى کند خدا از او خشنود مى شود و بهشت را بر او واجب مى گرداند».

از آنجایى که روزه، دانشگاه انسان سازى است لذا دانشجوى این دانشگاه هم باید از تعالیم و آداب واجد آن برخوردار بوده و بر اعضا و جوارح خود تسلط داشته باشد نه این که فقط معده اش روزه دار بوده و بقیه اعضا و جوارحش مشغول پرده درى و گناه باشد.

درجات روزه

روزه به سبب درجاتى که روزه داران کسب مى کنند به سه دسته تقسیم مى شود: روزه عوام، روزه خواص، روزه خواص الخواص.

«روزه عوام»، روزه اى است که معده و فرج شخص در آن روز روزه بوده و فقط در بند نخوردن و نیاشامیدن است.

«روزه خواص»، روزه اى است که روزه دار تمام اعضاى خود را از حرام و گناه باز مى دارد و مصداق حدیث امام باقر(علیه السلام) قرار مى گیرد و به اجر روزه دار واقعى نایل مى شود.

«روزه خواص الخواص» روزه اى است که علاوه بر امساک همه جوارح بدن، شخص روزه دار از دل خویش هم در اشغال به مسائل مادى و اخلاق رذیله و حتى فکر گناه محافظت مى کند که افطار این روز غفلت از یاد خدا است. در واقع همیشه مشغول ذکر خدا هستند و به مضمون آیه شریفه (قل اللّه ثمّ ذرهم) نایل مى گردند.

افطار روزه عوام هنگام اذان مغرب، افطار روزه خواص هنگام مرگ و افطار روزه خواص الخواص هنگام جاى گرفتن در رضوان و قرب خداست.
روزه دارى در سیره معصومان (علیهم السلام)

سیره معصومان بارزترین و برترین الگوى رفتارى است. در اینجا به بیان برخى نکات ویژه در باب روزه دارى معصومان مى پردازیم.

میدان مسابقه

گاه برخى افراد از کنه ویژگى یک واقعیت غافل مانده و مشغول به ظواهر مى شوند. امام حسن مجتبى(علیه السلام) در روز عید فطرى از کنار جماعتى گذشت که مشغول شوخى و خنده بودند. حضرت ناراحت شد و به آن ها فرمود: «خدا ماه رمضان را میدان مسابقه بندگان خود قرار داده است. تعدادى گوى سبقت را مى ربایند و پیروز مى شوند و تعدادى از قافله عقب مى مانند و رو سیاه مى گردند. عجب است در روزى که پیشى گیرندگان، پیروز شده اند و عقب ماندگان زیانکار گردیده اند، جمعى به شوخى و خنده مشغولند. به خدا قسم اگر پرده بر افتد، امروز نیکوکار مشغول قسمت خود و عقب افتاده گرفتار بدیهاى خود است و احدى فرصت شوخى و لهو و لعب را ندارد».

نیکوترین عمل

توصیه هاى معصومان در هر بابى نشانگر حساسیت و اهمیت موضوع است و گاه که بر موضوعى پافشارى مى کنند اهمیت آن بیشتر فهمیده مى شود. ابى امامة – از صحابه پیغمبر خدا(صلى الله علیه و آله) – مى گوید: خدمت رسول خدا(صلى الله علیه و آله) بودم. از ایشان درخواست کردم مرا به عملى شایسته راهنمایى کند. فرمود: بر تو باد روزه؛ زیرا که روزه جایگزینى ندارد و ثوابش هم از حدّ و اندازه خارج است. عرض کردم: یا رسول اللّه ! مرا به عملى شایسته رهنمون شوید، فرمود: بر تو باد روزه، زیرا روزه گرفتن از نظر ثواب و فضیلت، مشابهى ندارد. براى بار سوم عرض کردم: اى رسول خدا! مرا به عملى نیکو راهنمایى کنید، فرمود: بر تو باد روزه، زیرا روزه هیچ مثل و مانندى ندارد».

افطار در مسجد

حضرت امیر مؤمنان(علیه السلام) هنگامى که زمامدار مسلمین بود، روزى در مسجد کوفه به روز و اعتکاف به سر مى برد که مردى بیابان نشین وارد مسجد شد. نزدیک افطار بود و مرد اعرابى گرسنه اش بود. دید در گوشه اى از مسجد پیرمردى مشغول افطار است. آمد تا با او هم سفره شود. دید در سفره اش فقط شیشه اى قاووت (آرد جو) وجود دارد. پیرمرد به او تعارف کرد اما مرد اعرابى هر چه کرد نتوانست از آن بخورد. بلند شد و از مسجد بیرون رفت.

در کوچه ها مى گشت و منظتر بود تا درى باز شود و او را بر سر سفره اى بخوانند تا این که به در خانه حضرت على(علیه السلام) رسید. از اهل خانه غذایى درخواست کرد. حسنین علیهماالسلام او را داخل برده و غذاى خوبى به او دادند. وقتى که مرد سیر شد یاد پیرمرد داخل مسجد افتاد و آنچه بر سر سفره او دیده بود براى آن ها باز گفت و عرضه داشت اگر ممکن است مقدارى از این غذا را براى آن پیرمرد ببرد. در این حال حسنین علیهماالسلام به گریه افتادند که آن پیرمرد که تو دیدى پدر ما على(علیه السلام) است.

روزه دارى در سیره علماء

عالمان دین و بزرگان اخلاق در مقام هدایت مردم از جایگاه ویژه اى برخوردارند و بررسى زندگانى آنان فرصتى مناسب براى بهره گیرى اخلاقى به دست مى دهد.

امام خمینى«ره»

«ایشان هر روز ده جزء از قرآن را در ماه رمضان مى خواندند؛ یعنى هر سه روز یک دوره قرآن مى خواندند. برادران خوشحال بودند که دو دوره قرآن خوانده اند ولى بعد مى فهمیدند که امام ده یا یازده دوره قرآن خوانده اند و فکر مى کنم که حالا هم ایشان این برنامه را داشته باشند. فرزند امام مى گفت: شبى در ماه رمضان من پشت بام خوابیده بودم. خانه ایشان یک خانه کوچک 45 مترى بود. بلند شدم دیدم که صدا مى آید و متوجه شدم که آقاست که در تاریکى در حال نماز خواندن است و دستهایش را به طرف آسمان دراز کرده و گریه مى کند. برنامه عبادى ایشان این بود که در ماه رمضان، شب تا صبح نماز و دعا مى خواندند و بعد از نماز صبح و مقدارى استراحت، صبح زود براى کارهایشان آماده بودند».

علامه طباطبایى«ره»

«علامه در مراتب عرفان و سیر و سلوک معنوى مراحلى را پیموده بود. اهل ذکر و دعا و مناجات بود… شبهاى ماه رمضان تا صبح بیدار بود، مقدارى مطالعه مى کرد و بقیه را به دعا و قرائت و نماز و اذکار مشغول بود».

میرزا محمد جعفر انصارى«ره»

این عالم جلیل القدر از بستگان مرحوم «شیخ انصارى» از مراجع نامدار خوزستان و حافظ قرآن مجید بوده است. درباره وى نوشته اند: «او با آن همه مشاغل درسى، عبادات موظفه خود را که از سن بلوغ مشغول بود ترک ننمود. او گذشته از نوافل شبانه روزى و قرائت یک جزء کلام اللّه و نماز حضرت جعفر طیار، هر روز زیارت جامعه و عاشورا را در یک جلسه، ایستاده به جا مى آورد و هنگام عبادت توجه خاصى داشت. حافظه اش بسیار عجیب بود، قرآن مجید و تعقیبات و نمازها و دعاهاى هر ماه، هرروز و هر شب ماه مبارک رمضان و… را از حفظ داشت».

واپسین سخن

در روایت امام صادق(علیه السلام) آمده است که حضرت سجاد(علیه السلام) اشتباهات غلامان خود را در طول رمضان با ذکر تاریخ و مورد آن یادداشت مى کردند، سپس آخر ماه رمضان، آن ها را جمع کرده و از آنها اقرار مى گرفت که چنین اشتباهى از آنان سر زده است. سپس وسط آنها مى ایستاد و مى فرمود: آنچه را من مى گویم تکرار کنید: «اى على بن حسین! همان طورى که ما غلام و بنده تو هستیم و تو اشتباهات ما را ثبت کرده اى، خدا هم کارهاى تو را ثبت کرده است. اینک ما را عفو کن و ببخش چنانچه تو امیدوارى خدا از گناهان تو بگذرد. به یاد آر روزى را که با خفت و خوارى در پیشگاه عدل الهى مى ایستى؛ آن خدایى که به اندازه خردلى ستم روا نمى داد، همان مقدار کم را هم در قیامت به حساب مى آورد؛ از ما درگذر که خدا از تو در گذرد که در قرآن آمده:(ولیعفوا ولیصفحوا الا تحبون ان یغفر اللّه لکم) «پس عفو کنید و چشم پوشى کنید آیا نمى خواهید خدا شما را ببخشد».

حضرت سخنان خود را به غلامان خود تلقین مى کرد و آنان تکرار مى کردند و با نواى جانسوز اشک مى ریخت و مى گفت: «پروردگارا! تو دستور گذشت به ما داده اى از ما نیز درگذر! خدایا! تو به عفو و گذشت از ما شایسته ترى! به ما گفته اى که سائل را از در خانه خود محروم و ناامید بر مگردانید. اینک به امید بخشایش، به در خانه ات آمده ایم. از تو مى خواهیم بر ما کرم فرمایى. پروردگارا! بر بنده خود منت گذار و ناامیدم مکن و مرا جزو کسانى قرار ده که از عطایاى تو بهره مند گشته اند».

آن گاه به غلامان خود رو کرده، مى فرمود: «من از شما گذشتم آیا شما هم مرا بخشیدید و از کوتاهى و قصورى که نسبت به شما کرده ام گذشتید؟ اگر من مالک ستمگر شما بوده ام، خود هم تحت قدرت مالکى دادگر هستم». غلامان عرض مى کردند: «آقا! با این که هرگز به ما بدى نکرده اید شما را بخشیدیم». سپس حضرت مى فرمود:

«بگویید: اللهم عف عن على بن الحسین کما عفى عنا فاعتقه من النار کما اعتق رقابنا من الرق؛ بار خدایا! از على بن الحسین بگذر، چنانچه او از ما گذشت و او را از آتش جهنم آزاد کن همان طورى که ما را از بندگى خود آزاد کرد». سپس حضرت، خود مى گریست و در آخر گفتار آن ها آمین مى گفت و مى فرمود: «شما را آزاد کردم به امید این که خداوند هم مرا ببخشد» و آن ها را آزاد مى ساخت و هر ساله حدود بیست نفر از آنان را در عید فطر آزاد مى فرمود.

پى نوشتها:
1. سوره بقره (2) آیه 183.
2. سوره بقره (2) آیه 185.
3. محمدباقرمجلسى، بحارالانوار، بیروت، مؤسسة الوفاء، 1404 ق، ج96، ص367.
4. همان.
5. محمد ابن یعقوب الکلینى، اصول کافى، تهران، دار الکتب الاسلامیة، 1365 ش، ج4، ص87؛ شیخ طوسى، التهذیب، تهران دارالکتب الاسلامیة، 1365 ش، ج4، ص194.
6. بحارالانوار، ج96، ص374.
7. محمد بن الحسن الحرّ العاملى، وسائل الشیعه، بیروت، دار الطباعة والنشر، 1403 ق، ج4، ص174.
8.الشیخ الطوسى، الامالى، قم، انتشارات اسلامى، 1408 ق، ج2، ص136.
9. بحارالانوار، ج93، ص346.
10. سوره انعام (6) آیه 91.
11. ظاهرا از پایان ماه رمضان اظهار شادمانى مى کردند.
12. من لا یحضره الفقیه، بیروت، مؤسسة الاعلمى للمطبوعات، بى تا، ج2، ص174.
13. بحارالانوار، ج36، ص104.
14. سلیمان القندوزى الحنفى، ینابیع المودة، قم، مکتبة بصیرتى، بى تا، ص174.
15. فرازهایى از ابعاد روحى، اخلاقى و عرفانى امام خمینى، ص19.
16. یادنامه علامه طباطبائى، ص 131.
17. زندگانى و شخصیت شیخ انصارى، ص382.
18. سوره نور (24) آیه 22.
19. ابن شهرآشوب، مناقب آل ابى طالب، بیروت، دار الاضواء، 1402 ق، ج4، ص158.

پدید آورنده : نجمه کرمانى

[ad_2]