رونمایی از علی نامه کهن ترین منظومه شیعی

جهت مشاهده ادامه مطلب در سایت منبع اینجا روی لینک زیر کنید :
[ad_1]

رونمایی از علی نامه کهن ترین منظومه شیعی

منبع خبر: [برای مشاهده لینک ها باید عضو انجمن های گفتگوی مذهبی نورآسمان باشید . برای عضویت در نورآسمان اینجا کلیک کنید….]
همایش «امام علی «علیه السلام» و میراث» صبح امروز در تالار کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران با حضور وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی سیدمحمد حسینی برگزار شد.

بنابراین گزارش، این همایش به منظور بررسی شخصیت و سخنان امام علی «علیه السلام» در آیینه فرهنگ و ادب فارسی و تقدیر از پژوهشگران و خادمان میراث علوی برگزار می شود.
سیدمحمد حسینی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در این برنامه درباره این منظومه شیعی و ویژگی های ادبی و هنری آن گفت: حماسی نامه علی نامه، این منظومه با ارزش و قدر شیعی، منظومه ای است که از یک شیعی پاک اعتقاد به نام ربیع که در سال 482 یعنی اندک مدتی بعد از شاهنامه سروده شده است.

وی ادامه داد: مسلما در بین آثار باقیمانده از میراث منظوم تشیع هیچ کدام به لحاظ حجم و قدمت به پای منظومه علی نامه که به بیش از 11 هزار بیت بالغ می شود نمی رسد.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در ادامه یاد آور شد، این اثر گرانقدر به جهت ثبت و ضبط دقیق جنگ های حضرت امیر براساس روایات موجود در زمان مولف به خصوص براساس روایات ابومخنف و نیز به لحاظ زبانی حائز اهمیت فراوانی است.

وی در ادامه اظهار داشت: ربیع در مقدمه «علی نامه» بعد از اشاراتی صریح به سن و سال خود اثر خود را به عروسی تشبیه می کند و می گوید که به دنبال یافتن خواستاری برای اوست.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی ابراز داشت: وی به تناسب موضوع شیعی اثر که مدح و منقبت حضرت امیر و روایت جنگ های اوست، طبیعتا به دنبال خواستاری از آل پیغمبر است؛ از این رو اثر خود را به طاهربن علی از سادات بیهق تقدیم می کند.
حسینی اضافه کرد: به نظر می رسد که ربیع این کتاب را در سه بخش آماده کرده بود، که از بخش اول و نیز بخش پایانی اثر تاکنون اثری به دست نیامده است، آنچه از این کتاب به دست است مربوط به جنگ های جمل و صفین است که مولف در دروازه مجلس به روایت آنها پرداخته است که آرزو می کنیم بخش های مفقوده این حماسه کهن نیز پیدا شود.

به گفته حسینی، آنچه از متن اثر درباره ویژگی های شخصیتی ربیع به دست می آید، این است که اندیشه های شیعی اش بر هنر شاعریش می چربد، در واقع رسالت نگارش منظومه ای درباره حضرت علی «علیه السلام» و مدح و ستایش آن حضرت مجال چندانی برای تمرکز کامل بر روی جوهره شعری و هنرنمایی در منظومه اش باقی نگذارده است.

وی تاکید کرد: ربیع همواره زیر نفوذ صدای پرطنین فردوسی در شاهنامه می سراید و نمی تواند از تشعشعات انوار این کهکشان عظیم رهایی یابد؛ آثار این تاثیرپذیری در جای جای علی نامه پیداست، اغلب تصویرها به نوعی تحت تاثیر شاهنامه است لحن و تصویر حماسی نبردها تصویر شب و روز برآمدن و فرو شدن خورشید و بسیاری موارد مانند این در مواردی نیز با تغییر و جابجایی یک کلمه عین بیت فردوسی در علی نامه آمده است.

وی درباره فردوسی یادآور شد، با وجود این هم فردوسی و هم ربیع یک هدف را از دو منظر دنبال می کنند: فردوسی به دنبال حفظ ملیت ایرانی از راه توجه به اساطیر و پهلوانان ایرانی است و ربیع حفظ معتقدات و باورهای شیعی را در بازآفرینی حماسه آفرینی وار جنگ های حضرت علی دنبال می کند.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی درباره این اثر اظهار داشت: این اثر اولین تجربه نظم یک موضوع دینی در بحر متقارب است، در واقع در هیچ یک از آثاری که قبل از علی نامه در بحر متقارب سروده شده به موضوعات دینی پرداخته نشده است، البته به نظر می رسد که انتخاب این بحر عروضی برای به تصویر کشاندن هر چه حماسی تر جنگ ها است؛ از این رو تا زمانی که یک منظومه حماسی کهن تر از علی نامه پیدا نشده این اثر پیشگام این نوع ادبی و به قول فرهنگی ها ژانر محسوب می شود؛ بعید نیست کتاب های ارجمندی از این دست در آن زمان سروده شده که احتمالا به دست ما نرسیده است، کتاب هایی که ممکن است چند قرن بعد سرمشق شاعرانی چون ابن حسام خوسفی در نظم خاوران نامه قرار گرفته باشد به هر روی بسا دوستداری بی حد حضرت امیر و دریغ از اینکه چرا این روح حماسی تاکنون در منظومه ای دینی دمیده نشده، یکی از دلایلی باشد که ربیع را به نظم این موضوع در بحر تقارب ترغیب کرده باشد.

حسینی درباره کشف این اثر ارزشمند گفت: کشف علی نامه و معرفی آن توسط استاد بزرگ زبان فارسی دکتر شفیعی کدکنی (حفظه الله) در تاریخ تشیع یک اتفاق مهم است، اثری که تاکنون در هیچ یک از منابع تاریخ ادبیات و تحقیقات مربوط به حماسه سرایی فارسی ذکری از آن نشده است؛ اثری که می تواند جایگاه رفیعی در متون درسی و دانشگاهی پیدا کند. قطعا بخش های استوار این متن ارزشمند از لحاظ شعری و هنری به عنوان یک کتاب درسی مفید است و همین جا به مدیر محترم موسسه انتشارات سمت پیشنهاد می دهم برگزیده ای از این اثر را منتشر کنند هر چند شنیده ام «سید علی موسوی گرمارودی» در حال آماده سازی و انتشار آن است.

وی با تاکید بر دیگر ویژگی این کتاب تصریح کرد: دیگر ویژگی مهم این اثر، ارزش های ادبی آن است و البته دیگر آثار باقی مانده از قرن پنجم با هر موضوعی، به خود خود حائز کمال اهمیت اند، چه رسد به اثری شیعی با این حجم قابل توجه از قرن پنجم؛ «علی نامه» از جهت اشتمال بر لغات، عبارات و اصطلاحات کهن، ثبت موارد گویشی و مانند اینها از اهمیت بسیار برخوردار است، اهمیت بیشتر برخی از لغات این متن در این است که در هیچ فرهنگی بدان ها اشاره نشده است.

حسینی در ادامه با اشاره به زمان سرایش اثر و ضعف و قوت سروده ربیع اضافه کرد: آنچه در نگاهی انتقادی به علی نامه شایان اهمیت فراوان است، این نکته است که این اثر سروده یک شیعی پاک نهاد است که هدف وی از سرایش این اثر بیشتر پاسخ دادن به مغفول ماندگی موضوعاتی است که علی رغم تمامی اهمیت شان از نظر دور مانده اند؛ از این منظر است که ربیع شاهنامه خواندن را هنر و فخر نمی داند و فخر واقعی را در رویکرد شاعرانه با هدف تصویرگری حماسی رفتار و کردار مردان دین جستجو می کند، نکته دیگر نگاه عام پسندانه این منظومه است که گویا خود ربیع نیز این هدف را مقدم بر اهداف دیگر شاعری می دانسته است، اینکه طرفدارانی مشتاق منظومه او را به زبان نزدیک به گفتار درک کنند و اقبال بیشتری برای بازخوانی کردار و رفتار بزرگانی چون حضرت علی «علیه السلام» پیدا کنند، برای او غایت هدف است و به نظر می رسد.

حسینی افزود: به هیچ رو وی از بابت گزاردن چنین رسائلی خود را به طرز کامل گرفتار قوانین دست و پاگیر وزن و قافیه و عروض نکرده است، هر چند مقدار زیادی از مشکلات موجود در متن این اثر را باید به پای کاتب یا کاتبانی نوشت که این اثر را احتمالا از روی نسخه اصلی استنساخ کرده اند.

به گفته وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، قبل از پرداختن به وضعیت شیعیان در زمانی قریب به زمان ربیع، به این نکته اشاره می کنیم که عبدالجلیل رازی صاحب کتاب «النقض» از دو گروه به نام مناقبیان و فضائلیان (فضائل خوانان) یاد می کند، که به ترتیب به مدح ائمه اطهار (علیه السلام) و مدح خلفای قبل از حضرت امیر «علیه السلام» می پرداختند؛ مسلما در این رجزخوانی های محله ای که بیشتر در قالب قصیده یا مثنوی بوده تفوق با گروهی بود که از حمایت حاکمیت وقت برخوردار بودند، از آنجا که عمده شهرهای مناطق مرکزی ایران تحت کنترل و نفوذ غیرشیعیان بود، آزار و اذیبت مناقبیان در شهرهایی زیاد می شد، که اکثریت با گروه غیرشیعه بود؛ شهرهایی چون اصفهان، همدان، قزوین، ساوه و شهرهای آذربایجان.

حسینی عنوان کرد: در کنار محدودیت هایی که برای شیعیان فراهم می شد، گروهی غیرشیعی نیز تصنیفاتی سراسر بهتان و افترا می ساختند و به قول عبدالجلیل رازی در «محافل کبار و حضور صغار» می خواندند و شعیان نیز چندان مجال اعتراض آشکار نداشتند؛ شدت یافتن تهمت نامه هایی از این دست باعث شده که عبدالجلیل رازی در 556 هجری به فکر پاسخ دادن به این اتهامات بیفتد و کتابی مستقل در رد آن تالیف کند.

وزیر ارشاد تصریح کرد: با این همه درمی یابیم که خشم ربیع نسبت به دشمنان اهل بیت که به تندی از آنها در متن علی نامه یاد کرده، چندان هم بی دلیل نبوده است؛ عبدالجلیل رازی مولف کتاب «النقض» نقل می کند که این فشار چندان زیاد شده بود که زبان بعضی از مناقبیان را بریده بودند؛ نمونه مشخص آن در ساری بود که خاتون سعید سلقم بنت ملک شاه که زن اسفهبد علی بود، دستور داده بود تا زبان ابوطالب مناقبی را از کام بیرون بکشند.

حسینی یادآور شد، یقینا اگر شیعیان در زمان ربیع برای مدح و منقبت بزرگان شیعه این همه در محدودیت نبودند، نه تنها ربیع بلکه هیچ شعرشناس منصفی قضاوت نامنصفانه درباره شاهنامه نمی کرد؛ البته اعتراض ربیع به جوهره شعری شاهنامه نیست و نمی تواند باشد، بلکه نقد او متوجه عناصر این حماسه بود که به اعتقاد او «ز مغز دروغ» و به اعتقاد عبدالجلیل رازی «مغازی های بدروغ و حکایات بی اصل» است.

حسینی در ادامه با اشاره به اینکه به راستی اگر این سخت گیری ها وجود نداشت و شیعیان نیز آزادانه منظومه ها و قصاید می ساختند و خوانده می شد، گفت: اگر این سخت گیری ها وجود نداشت و شیعیان نیز آزادانه منظومه ها و قصاید می ساختند و خوانده می شد برای شاعری چون ربیع دشوار نبود که بتواند از ظاهر و قالب در گذرد و به رمز این عناصر داستانی که همانا ایجاد وحدت ملی در بین ایرانیان در آن زمان بود پی ببرد.

حسینی با اشاره به فردوسی ابراز داشت: البته فردوسی بر افسانه بودن روایت خود تاکید می کند، یعنی همان چیزی که ربیع خشمگینانه آن را دروغ می پندارد؛ اما حکیم توس رمز کار خود را یادآور می شود و می گوید: هر آنچه در شاهنامه با عقل سازگار نیست باید به صورت رمزی و تاویلی تلقی شود و این همان رمز ماندگاری این حماسه بی بدیل در طول بیش از هزار سال است؛ این خرده گیری های ربیع از شاهنامه تنها از منظر متروک ماندن ذکر ائمه و سخت گیری هایی که در آن زمان بر شیعیان روا داشته می شد، قابل فهم است؛ وگرنه از اعتراض های ربیع هم به خوبی پیداست که در آن زمان اقبال خاصی به شاهنامه خاصی به شاهنامه خوانی وجود داشته است.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی خاطرنشان کرد: وجه مشترک قابل توجه دو منظومه شاهنامه و علی نامه توجه به پند و اندرز و ستایش خرد و تشجیع و ترغیب روحیه حماسی ایرانیان است، تا در برابر ظلم عباسی و ستمگران زمانه ایستادگی کند.

وی در خاتمه یادآور شد: امید است با چاپ این اثر حماسی بی نظیر در کنار شاهنامه خوانی، علی نامه خوانی هم در مراکز ورزشی کارگاه های ادبی و دانشگاه ها و مراکز آموزشی، رزمی و هنری هم رواج یابد.

[ad_2]