اين روزها کشور سوريه يکي از خبرسازترين مناطق جهان است که گزارش هاي متفاوتي از آن به گوش مي رسد. اما در کنار اين خبرهاي پرتنش بد نيست نيم نگاهي به سابقه تاريخي و تمدني اين کشور داشته باشيم و پيوندي که سوريه يا بهتر است بگوييم سرزمين شام با ايران باستان داشته است. از آثار و نشانه‌هاي اقوام سامي، آموري، آرامي، آشوري، بابلي، يوناني و… كه بگذريم نفوذ و تاثير ايران در دنياي باستان بر اين ناحيه بسيار چشمگير بوده است.

رقابت ايران و روم بر سر سوريه

طبق تحقيقاتي که در شمال شرق دمشق –پايتخت سوريه- صورت گرفته، اسنادي به خط پهلوي، اشكاني و ساساني روي پوست به دست آمده كه نشان از سيطره حكومت اشكانيان بر اين ناحيه داشته است. شهر تدمر (که در گذشته پالميرا خوانده مي شد) در گذشته بين 2 امپراتوري مقتدر ايران و روم دست به دست مي شد كه پس از جنگ با روميان در زمان اشكانيان از خاك ايران جدا شد و در اختيار روميان قرار گرفت. اما پيش از آن که شهر تدمر به دست روميان بيافتد ايرانيان از سال 550 تا 332 پيش از ميلاد بر سوريه تسلط داشتند كه نشانه‌هايي از آن در نوع و سبك معماري بر جاي مانده از آثار باستاني كشف شده در اين كشور، كاملا مشهود است.


آرامگاه‌هاي پالميرا و جزيره خارك

وجود مقابر و آرامگاه‌هاي بي‌شمار بر جاي مانده در شهر تدمر، نشان مي دهدکه مردمان اين منطقه گرايش زيادي به مذهب داشته اند. سبك و نوع معماري معابد و مقابر همانند قبرهاي صخره‌اي كه در دل كوه حفاري كردند و قبرهايي كه شبيه خانه‌هاي مسكوني همراه با تزئينات و حجاري‌هاي زيبا هستند، قابل مقايسه با مقابري است كه در جزيره خارك به دست آمده است، زيرا جزيره خارك يك نقطه روي يك مسير بود كه شهر‌هاي بزرگي از سوريه و بين‌النهرين مانند، پالميرا و چاراكس را از طريق شمال هند و جنوب ايران و خليج به‌هم ارتباط مي‌داد.
آرامگاه‌هاي كشف شده از خارك از نظر طراحي بسيار شبيه مقابر زيرزميني به دست آمده در پالميراست؛ اتاقك‌هاي مربع يا مستطيل و تراشيدن تخته سنگ به صورت عمودي از شكاف ديوار به منظور جا دادن اجساد متوفيان كه گاهي براي نگه داشتن چند نسل از يك خانواده ايجاد مي‌شده است.با توجه به اين‌كه مقبره‌هاي پالميري و خارك متعلق به يك زمان هستند، در طرح‌ها و تزئينات هم از يكديگر تاثير گرفته‌اند. به عنوان مثال در نماي خارجي مقبره‌ها طرح‌ها بيشتر پالميري است، اما در نماي داخلي مقبره‌ها گچبري و قرنيز‌هاي دندانه‌دار در اصل ايراني هستند.


معبدي با ستون هاي ايراني- رومي

معبد خداي خورشيد يا «معبد بعل» يكي از مهم‌ترين آثار معماري موجود در پالميرا است كه در سال 32‌ميلادي ساخته شده و تكميلش تا قرن بعد از آن ادامه داشته است.
مساحت معبد بعل به 40 هزار مترمربع مي‌رسد كه يكي از مهم‌ترين بناهاي معماري شرق مديترانه محسوب مي‌شود. دالان ورودي به داخل معبد مزين به انواع تصاوير افسانه‌اي شامل حيوانات و اشكال هندسي بوده كه قابل بررسي تطبيقي با ايران دوران ساساني است. همچنين ستون‌هاي بر جاي مانده از آن از نظر معماري به شيوه يوناني با تاثيرپذيري از معماري بين‌النهرين و ايراني است.


قباي پادشاهان ساساني بر تن پادشاهان پالميرا

يكي ديگر از شهرهايي كه در نوع و سبك معماري متاثر از ايران بوده، شهر باستاني افامياست. اين شهر در شمال غربي شهر حما يكي ديگر از استان‌هاي سوريه قرار دارد. اين شهر در قرن 4 ميلادي به‌فرمان يكي از پادشاهان سلوكي به افتخار همسر ايراني‌اش به نام افاميا بنا گرديد. در زمان خسرو دوم ساساني اين شهر به تصرف ايرانيان در مي‌آيد و بعدها روميان، شهر را تسخير و بازسازي مي كنند. امروزه خرابه‌هاي بر جاي مانده از اين شهر گوياي تلفيقي از معماري شرقي و غربي (ايراني/ رومي) است. ستون‌هاي سنگي، خانه‌هاي قديمي و كليساهاي بزرگ از ديگر آثار باقيمانده اين شهر باشكوه بوده است.

مطالعه نقش برجسته‌هاي نقش‌رستم و تنگ چوگان استان فارس نشان از پيروزي‌ ايرانيان در برابر روميان در زمان حكومت اورليانوس بوده است. همچنين تاثير فرهنگ و هنر ايراني در نوع پوشش ـ به‌عنوان مثال پوشيدن البسه‌هاي چين‌دار مخصوص شاهان ساساني بر تن مجسمه هاي شاهان تدمري تا حدي اين قضيه را ثابت مي‌كند.