چکیده

قدر مُسلم قیام امام حسین (ع) آغاز یک مبارزه تمام عیار بود. ادامه این مبارزه و هدایت آن در مسیر واقعی اش مرهون حضرت زینب‌(س) است. برای حفظ ماهیت یک قیام پشتوانه ای قوی و برانگیزنده لازم است و سفیر کربلا سعی کرد مبارزاتش را بر اصولی تغییر ناپذیر که از مبانی قرآن و سنت نبوی سرچشمه می گرفت، ‌مبتنی سازد.
قیام عاشورا حرکتی اتفاقی و متعلق به یک زمان و مکان نبود، ‌بلکه با مقدمه ای روشن،‌ از زمان رسول خدا (ص) و به خصوص بعد از رحلت پیامبر (ص) و اعلام جانشینی حضرت علی (ع)، و بعد از آن با اسارت حضرت زینب (س)،‌قیام مختار و بیان امامان دیگر درباره علل و انگیزه های انقلاب حسینی، ادامه پیدا کرد و همچنان تداوم داشت. آنچه در این مقاله مطرح گردیده است رسالت قرآنی و سراسر بصیرت مندانه حضرت زینب (س) در تبیین اهداف قیام حسینی و افشاگری دشمنان اسلام و قرآن می باشد.

زینب (سلام الله علیها) کیست؟

زینب (سلام الله علیها) دختر امیرالمومنین علی (ع) است. او شجاعت پدر،‌ عفت مادر و غیرت برادران را در وجود مطهر خویش یک جا دارد و عاشورا محملی است برای آنکه نیروهای بی حد و حصر زینب کبری آزاد شود. شیرزن کربلا رسالت نبوی را ادامه دهد و پیام عاشورا را به گوش جهانیان برساند. این قهرمان، خطبه ی کوبنده و غرّایی ایراد کرد که کل دنیا را در طول تاریخ تحت تأثیر قرار داد. این انسان بی نظیر را نباید صرفاً‌ فردی که در روز عاشورا به ناگاه زینب شد دانست. مطمئناً‌ پرورش او عقبه و متاخره ای دارد که سبب می شود زینب، ‌زینب (س) شود.
او ثمره همان خانواده نمونه است که برای خلق حادثه عظیم و بزرگ عاشورا تربیت شده است. آنگاه که در مجلس ابن زیاد در کوفه، ‌خطبه کوبنده و غرّایی ایراد کرد، در نظر دوست و دشمن، گویی امام علی (ع) در وجود او حلول کرده بود و به راستی آیا کسی در آن بحبوحه غیر از زینب کبری می توانست چنین خطابه هایی آتشین و متقنی در رد خلافت خلفای جور و تایید اهل بیت بگوید؟ روز عاشورا رزمندگان سپاه امام حسین (ع) یک به یک فدای ولایت و امامت شدند و حالا پس از عاشورا زمان مدیریت جریان با زینب کبری است،‌ بی جهت نیست هنوز آن زنهاری که می گفت: آنها که رفتند کار حسینی کردند و آنها که ماندند باید کار زینبی کنند.
به یادگار مانده است، ‌به خاطر وجود همان زینب کربلایی است که به خوبی حوادث بعد از عاشورا را مدیریت و هدایت نمود تا امویان را رسوا کند و اجازه ندهد تا کربلا در کربلا بماند.
بی شک او به همه مصیبت هایی که در روز عاشورا بر امام حسین (ع) رفت، مبتلا شد،‌ اما او در ورای این مصیبت ها وظایف سنگینی به دوش داشت که به زیباترین صورت به منصه ی ظهور رساند و اجازه نداد تا تبلیغات منفی امویان درباره خط سرخ حسینی اثر گذار باشد و تمام این توطئه های دشمنان را خنثی ساخت.
او پس از نبرد،‌ واقعه کربلا را منزل به منزل برای اهالی هر منطقه تشریح می کرد و اسرار عاشورا را بر ملا ساخت و به حق جنگ نرمی را علیه امویان و دشمنان اهل بیت پیامبر (ص) مدیریت کرد که نام او به عنوان مدیر نمونه جنگ نرم در تاریخ جاودانه مانده است. عقیله بنی هاشم حضرت زینب کبری (س) از محدثات اسلام بوده (ریاحین الشریعه،‌ ج3، ص 72 و ص 73) و از مادر و پدر خود روایت کرده است. (المجدی، ‌ص 18)
و آنچنان از حافظه قوی برخوردار بود که خطبه های مادر و پدر را با یکبار شنیدن حفظ می نمود. او حدیث مُفصل (اُمّ ایمن) را به پدر عرضه نمود ( کامل الزیارات،‌ص262) خطابه های کوفه و شام نشانگر جلوه ای از فصاحت این بانو می باشد که بدون سابقه فکری و با آن همه رنج و مصیبتی که دیده با آرامش کامل ایراد کرده است.

حضرت زینب (س) و جریان های سیاسی

زینب (سلام الله علیها) با احاطه کامل بر جریان های سیاسی، فرهنگی و تبلیغی منجر به سلطه و استبداد امویان، عمدتاً‌ مشغول آگاهی بخشی مردم و رسوا کردن این خاندان بود. او رویارویی اسلام اصیل و اسلام دروغین را مواجهه اسلام و کفر می دانست و در این منظر،‌ حقایق تاریخی را آشکار و روشن می کرد.
از نگاه حضرت زینب (س) حوادث بزرگی مثل جنگ صفین، شهادت امام علی (ع)، امام حسن و امام حسین (ع) و اسارت خاندان نبوی همگی جز محصول عقده گشایی و خواری و حقارت خانواده ابوسفیان نیست،‌ زیرا این خاندان؛ ضربه های مهلکی از آموزه های نظام اسلام خورده اند.
آنان گرفتار انتقام کور تاریخی شده اند. به همین دلیل حضرت زینب (س) در شیوه تبلیغی خود،‌ خاندان اموی را رسوا و ادعاهای پوچ و بی اساس آنها را در تاریخ بر ملا می کند. حضرت زینب (س) تباهی، فساد و فسق آن خاندان را که به نوعی تداوم روحیه ها و هویت جاهلی است،‌ آشکار می کند.

ظرایف خطبه زینبیه (س)

نکته ظریف در دعوت و سیره تبلیغی حضرت زینب (س) و در خطبه ها و سخنان ایشان آن است که همواره آنها را به صورت سلسله وار ذکر می کند. یعنی محتوا و مضمون سخنان خود را علاوه بر بیان شیوا و رسا،‌ اولاً‌ به آیات کتاب خدا، ‌سپس احادیث جدش پیامبر (ص) و پدرش امام علی (ع) و پس از آن به وقایع تاریخی مستند می کند.
در خطبه ها، خطاب به شاهان و سران دستگاه یزید به آیه قرآن استناد می کند. حضرت زینب (س) به طور دقیق و ملهم از آیات قرآن کریم، به سنت های حتمی و قطعی خداوند در آفرینش اشاره می کند و در باب نبرد حق و باطل به سنت الهی ((پیروزی نهایی حق بر باطل)) اشاره می کند که چگونه علی رغم همه دسایس و خدعه ها،‌ حقیقت در نهایت پیروز و ماندگار خواهد شد.
حضرت زینب (س) خطبه ای را هم در شام و در مجلس یزید و در بین کارگزاران حکومتی او ایراد نمود. در این خطبه بر خلاف خطبه کوفه که مخاطب آن به طور مستقیم مردم،‌ بودند به یزید حمله می کند و تصویری از نبرد حق و باطل و رویارویی خاندان نبوت با خاندان اموی ارائه می کند. حضرت زینب (س) در این خطبه نهضت حسینی را به کمال رساند و اصول مبارزاتی و انقلابی قیام عاشورا را برای جهانیان تبیین نمود. خطبه ای که در واقع متمم نهضت امام حسین (ع) است.

منزلت حجاب سرفصل خطبه زینبیه (س)

عقیله بنی هاشم چنین شروع کرد: ((آیا این عدل است ای پسر آ‍زاد شده که زنان و کنیزان خود را پشت پرده جای دهی، ولی دختران پیامبر (ص) را در میان نامحرمان حاضر سازی؟ و آن ها را در شهر ها بگردانی و اهل بادیه و دور و نزدیک و پست و شریف،‌ آنها را ببینند؟ در حالی که از مردان آنها کسی را باقی نگذاری و حمایت کننده ای ندارند. (پیشوائی،‌ مهدی، سیره پیشوایان، ‌ص203)
حضرت زینب (س) حجاب و عفتی کامل داشت و همچون مادرش فاطمه زهرا (س) به این امر مهم بسیار اهتمام می ورزید. ((علامه مامقانی)) در این باره فرموده است: حضرت زینب (س) در حجاب و عفاف یگانه است، احدی از مردان در زمان پدرش و برادرانش، ‌تا روز عاشورا او را ندیده بودند.
((یحیی مازنی)) که یکی از علمای دوران خود بود؛‌ می گوید: من در مدینه مدت مدیدی در همسایگی حضرت علی (ع) به سر بردم، اما به خدا قسم ابداً حضرت زینب (س) را ندیدم حتی صدای او را هم نشنیدم. حضرت زینب (س) نه تنها در حالتی عادی به حجاب و عفت اهتمام داشتند، بلکه در بحرانی ترین لحظات زندگی نیز این خصیصه تحت الشعاع مشکلات و مصایب قرار نگرفت و این مخدره،‌ سعی و کوشش فراوان می کرد تا از انظار و دیده های مردم پوشیده باشد.

اشعار کفر آمیز یزید آغاز رسوایی

اسیران اهل بیت (ع) را وارد دمشق کردند و در محل مخصوص اسکان اسیران جای دادند. یزید، مجلسی ترتیب داد، ‌بزرگان شام را دعوت کرد و خود با نخوت تمام بر تخت نشست و در حالی که سر مقدس امام حسین (ع) در مقابلش بود، ‌اسرا را به حضور طلبید.
یزید از سر کبر وغرور، دشمنی دیرینه خود به خاندان پیامبر (ص) و اسلام و قرآن را یکجا آشکار کرد و اشعاری را به زبان آورد که نشانه کفر و بی اعتقادی او به اسلام بود. (ای کاش بزرگان قبیله من که در جنگ بدر کشته شدند، می بودند و می دیدند که… ما بزرگان بنی هاشم را کشتیم و آن را به حساب جنگ بدر گذاشتیم و این پیروزی را در برابر آن شکست به دست آوردیم. ((پیامبر (ص))) با حکومت بازی کرد والا نه خبری از آسمان داشت و نه وحی بر او نازل شده بود و من از نسل خندف (قبیله مادری اش که بدنام بودند) نیستم اگر از فرزندان احمد انتقام نگیرم.
آنگاه که یزید اشعار کفر آمیز خود را پایان داد، زینب کبرا (س) چون شیری خشمگین از جا برخاست و در جواب کفر سرایی و گردن کشی یزید، آیه شریفه ای از قرآن را تلاوت کرد. گزینش این آیه حاکی از حضور ذهن، آرامش خاطر و تسلط کامل او بر قرآن بود. (کافران خیال نکنند آنچه ما برای آنها پیش می آوریم و آنها را مهلت می دهیم، به نفع آنان و به خیر و سعادت آنها است.
نه، بلکه این مهلت برای این است که بر گناهان خود بیفزایند و برای آنها عذاب خوار کننده در پیش است. حضرت زینب (س) با بیان این آیه در واقع به ادامه مبارزه و استمرار قیام عاشورا اشاره کرد و طولانی شدن ستم و بقای ظالمان را نوعی عذاب برای آنان دانست و با کنایه به او فهماند که سرانجام آنها دوزخ خواهد بود و باید منتظر عذاب الهی باشند.