ترس و اشفاق موجودات در قرآن كريم


((ثم قست قلوبكم من بعد ذلك فهى كالحجارة او اشد قسوة و ان من الحجارة لما يتفجر منه الانهار و ان منها لما يشقق فيخرج منه الماء و ان منها لما يهبط من خشية الله و ما الله بغافل عما تعملون )). بقره / 74.
سپس بعد از اين ، دلهايتان همانند سنگ يا سخت تر از آنان شد، چه آنكه از پاره اى سنگها، نهرهايى مى جوشد و برخى ديگر از آن سنگها شكافته گشته و آب از آن بيرون مى آيد و پاره اى هم از ترس خداوند فرود مى آيد و خدا از آنچه ميدهند غافل نيست )).

در جمله : ((و ان منها لما يهبط من خشية الله )) ترس از خداوند به سنگها بهنگام فرود آمدن آنان نسبت داده شده است .

((لو انزلنا القرآن على جبل لرأيته خاشعا متصدعا من خشية الله …))حشر / 21.
اگر اين قرآن را بر كوهى نازل مى كرديم مى ديدى كه كوه از ترس خدا خاشع و ذليل و متلاشى ميگشت …

((انا عرضنا الامانة على السموات و الارض و الجبال فابين ان يحملنها و اشفقن منها و حملها الانسان انه كان ظلوما جهولا)) احزاب / 72.
ما امانت را بر آسمانها و زمين و كوهها عرضه داشتيم ، پس آنان از پذيرفتن آن امتناع ورزيده و از قبول آن بيمناك شدند و انسان آنرا بدوش گرفت . همانا او بسيار ستمكار و نادان بوده .

در آيه نخست خداوند سبحان حكايت حال كوهها را مى كند كه اگر قرآن به كوهى نازل مى شد او از ترس خداوند خاشع و متلاشى مى گرديد. و در آيه دوم ، سرگذشت آسمانها و زمين و كوهها را بيان مى كند كه خداوند امانت تكليف و حمل مسئوليت الهى را بر آنها عرضه داشت و آنان از پذيرفتن آن بجهت عظمت و بزرگى آن امتناع ورزيدند.
نحوه خطاب در اين آيات بگونه ايست كه خداوند آنانرا موجوداتى باشعور و مختار بحساب آورده و آنان را بين قبول و رد مسئوليت ، مخير نموده است .
تمامى آيات فوق بنحو آشكار دلالت دارد كه اين موجودات داراى شعور بوده و گونه اى از تكليف و اختيار را دارا ميباشند. خداوند سبحان به همان مرتبه از تكليف آنانرا مخير نموده و به آنان امر و نهى مى نمايد. آنان نيز بحسب همان معرفت و شعور، از خداوند خود بيم داشته و از او اطاعت مى كنند.

((و لله يسجد ما فى السموات و ما فى الارض من دابة و الملائكة و هم لا يستكبرون يخافون ربهم من فوقهم و يفعلون ما يؤمرون )) نحل / 50 – 49.
هر آنچه در آسمانها و زمين از جنبندگان و فرشتگان است براى خداوند سجده نموده و در مقابل او تكبر نمى ورزند. آنان از خداى خود كه فوق همه آنهاست مى ترسند و هر آنچه به آنان امر شود اطاعت مى نمايند.

در فرازى از دعاى افتتاح آمده است :
((الحمد لله الذى من خشيته ترعد السماء و سكانها و ترجف الارض و عمارها و تموج البحار و من يسبح فى غمراتها))
سپاس خداوندى را سزاست كه از ترس او، آسمان و ساكنان آن به رعد افتاده و زمين و آبادكنندگان آن به لرزه مى افتند و درياها و آنكس كه در اعماق آن شناور است موج مى زنند.

تسبیح موجودات
مولف:محمد جواد اسعدی