آيت‌الله‌العظمی جعفر سبحانی، از مراجع عظام تقليد، با انتشار بيانيه‌ای، بحران اقتصادی جهان را پيامد رويگردانی از ارزش‌های الهی دانست. مشروح كامل اين بيانيه به اين شرح است:

بحران اقتصادی بزرگی كه دامنگير بانك‌های آمريكا و به تبع آن دامنگير بانك‌های و بورس‌های مالی جهان شده در پنجاه سال گذشته بی‌سابقه بوده است. شايسته است كه محققان اسلامی درباره اين فروپاشی اقتصادی و بحران عظيم كه قطعا دامن كشورهای اسلامی را نيز خواهد گرفت، بحث و بررسی كنند.

مسلماً فزونی ثروت از طرق گوناگون، بدون رعايت عدالت اجتماعی و حقوق انسان‌ها چنين سرانجامی خواهد داشت. پرداخت وام‌های كلان به ملت‌ها آن هم به خاطر گرفتن بهره‌های سنگين، سبب می‌شود روزی گيرنده وام، قدرت پرداخت نداشته باشد و دست روی دست بگذارد و از آنجا كه اين پديده حالت عمومی پيدا می‌كند، دولت و بانك‌ها نمی‌توانند با اكثريت افراد ملت طرف بشوند. قهراً بانك‌ها ورشكست شده و بورس‌ها نيز سقوط می‌كنند و اقتصاد، آشفته می‌گردد و دولت‌ها ناچار می‌شوند با تزريق پول به بانك‌ها، آنها را نجات دهند.

امير مؤمنان علی(ع) در يكی از سخنان خود می‌فرمايد:

«فما جاع فقير الا بما متع به غنی» (نهج‌البلاغه، حمكت‌ها، شماره 328)

«هيچ مستمندی جز به دليل بهره‌مندی نادرست يك ثروتمند گرسنه نمی‌ماند».

اقتصاددانان دنيا نبايد تنها به راه‌های متنهی به افزايش ثروت فكر كنند بلكه بايد در ضمن اين بررسی‌ها، عدالت اجتماعی را، درباره گروه ضعيف و ناتوان كه می‌خواهد از طريق اخذ وام، صاحب مسكن و پيشه شود، در نظر بگيرند، و در عين حمايت از صاحبان ثروت، از اين گروه نيز جانبداری نموده و حد وسطی را در نظر بگيرند.

بانكداری بر اساس بهره، فاصله طبقاتی را زياد كرده و بشر را با اين بحران‌ها رو به رو می‌سازد و پيوسته گروهی ثروتمندتر و گروهی ديگر فقيرتر می‌شوند.

اسلام همراه با نفی رباخواری، بر عدالت اجتماعی تأكيد كرده و احترام به حقوق همه انسان‌ها را مدنظر قرار داده است، تا آنجا كه به حاكم دستور می‌دهد معيشت خود را در سطحی برابر پايين‌ترين افراد جامعه خود قرار دهد و كمك به مستضعفان را از طريق پرداخت قرض الحسنه لازم می‌شمارد، و از اين گذشته با اصرار بر انصاف و عدالت و انفاق داوطلبانه، از اجحاف و زياده‌روی در انباشت ثروت جلوگيری كند.

دوست عزيزی كه تازه از آمريكا آمده بود می‌گفت در ايالت ما، زن 90 ساله‌ای از طريق وام مسكن، صاحب خانه شده بود، اما قدرت باز پرداخت آن را نداشت، مأموران همراه با وكيل بانك به خانه او ريختند تا اثاث او را بيرون بريزند، پير زال پناهی جز اين نداشت كه با اسلحه‌ای كه در خانه داشت، خودكشی كند، كه خوشبختانه زخمی و روانه بيمارستان شد.

اين چه سازمان اقتصادی پيشرو در غرب است كه زن 90 ساله تا پايان عمر در آن نبايد واجد مسكن شود و پس از آن هم با كمال بی‌رحمی اثاث او را بيرون بريزند، يعنی در بيرون خانه جان بسپارد؟

تصور نشود كه اين بحران اقتصادی فقط بر محور اقتصاد دور می‌زند بلكه آثار سوء، آن گسترده‌تر از آن است كه ما فكر می‌كنيم. روزنامه «لس آنجلس تايمز» نوشت: رواشناسان هشدار می‌دهند: وخامت اوضاع اقتصادی آمريكا و آثار زيانبار آن بر زندگی شهروندان آمريكايی سايه افكنده و آمار خودكشی و افسردگی را در ميان مردم اين كشور به مرز خطرناكی رسانده است.

«كاترين نودال» مدير اجرايی مؤسسه روانشناسی آمريكا در گفت‌وگو با «هرالدتريبون» اظهار داشت: اضطراب شديد ناشی از شرايطی نابسامانی اقتصادی، تعادل روانی و جسمانی بسياری از افراد را بر هم زده و پديد آورنده بسياری از معضلات اجتماعی همچون فحشا، خشونت‌های خيابانی و افزايش آمار قتل به ويژه در شهرهای بزرگ شده است.

قربانی اصلی اين بحران، كشورهای فقير و در حال توسعه هستند، و اين به خاطر آن است كه اين كشورها دنباله رو، در تصميم‌گيری استقلال ندارند و پيوسته تابع تصميمات اقتصاددانان آمريكا هستند. از اين جهت پس‌لرزه‌های اين ركود اقتصادی آنها را هم دربرمی‌گيرد.

آثار اين بحران در نسل‌های آينده نيز ظاهر خواهد شد. طبق پيش‌بينی متخصصان، با تداوم اين روند طی دو سال آينده، دو ميليون كودك آمريكايی ديگر نيز به طور مستقيم، عواقب ناشی از بحران مسكن در آمريكا را در پی بی‌خانمانی خانواده‌هايشان لمس و تجربه خواهند كرد، كه اين امر علاوه بر ايجاد اختلالات روانی، تأثيرات جبران ناپذيری در وضعيت آموزشی و تحصيلی آنان خواهد گذارد.

ريشه‌های بحران از نظر شرايع آسمانی

از نظر وحی الهی، اين نوع آشفتگی معلول انحراف از اصولی است كه انبيای الهی، بالاخص پيامبر خاتم(ص) در تأمين زندگی مردم ارائه كرده‌اند و متأسفانه غرب، آن اصول را نايده گرفته و بر فكر مادی سودپرستانه خود تكيه می‌كند برخی از مهمترين انحرافات غرب عبارتند از:

1. ربا خوانی، يعنی توليد ثروت بدون كار كه در آن، كارگر بايد بخش مهمی از درآمد خود را در اختيار بانكی قرار دهد كه وكيل ثروتمندان است.

2. در گردآوری ثروت، هر نوع قوانين آسمانی را زير پا نهاده و به هر شكلی ثروت می‌اندوزند، هر چند از طريق حرامخواری و تباه كردن جامعه و به فساد كشيدن آن باشد كه از آن در شرع به عنوان «مكاسب محرمه» تعبير می‌شود، مانند قمار و شراب، و فحشا و تجارت با مواد مخدر و قاچاق انسان و… .

3. ناديده گرفتن ارزشهای انسانی مانند رحم و مروت و خيرخواهی برای طبقه مستمند و مستضعف.

4. انحصارگرايی در علوم و صنايع و استفاده ابزاری از آنها، برای به ذلت كشيدن ملت‌ها و انسان‌های ديگر به گونه‌ای كه اگر روزی يك تخم مرغ به ملتی بدهند ده برابر آن را از آن ملت می‌ستانند.

5. اعتماد بر فكر واحدی كه بر آمريكا حاكم است، بدون اين كه از افكار ملت‌های ديگر بهره بگيرند و اقتصادی را پی‌ريزی كنند كه سود آن به همه ملت‌ها برسد و فقط در فكر آن هستند كه گليم خود را از غرقات بيرون كشند، هر چند كشتی جامعه بشری با تام سرنشينانش به زير آب فرو رود.

6. بر افروختن آتش جنگ در نقاط مختلف جهان برای فروش اسلحه و زمينه‌سازی برای مداخله در امور ملت‌ها، موجب نابودی بنيان‌های اقتصادی در جهان می‌شود. و لذا متفكران می‌گويند قربانيان اين ركود اقتصادی ملت‌های فقير و افراد مستمند در سراسر جهان چه در آمريكا و چه در كشورهای ديگر جهان هستند.

7. سلطه‌جويی نظامی كه مقدمه سلطه بر اقتصاد جهان است، هزينه‌هايی را بر دولت آمريكا تحميل كرده و هنوز از آن سلطه‌جويی‌ها طرفی نسبته است، مانند اشغال افغانستان و اشغال عراق كه هنوز در نيمه راه است و درخواست قرارداد امنيتی با دولت عراق و داشتن پايگاه‌های نظامی، روشنگر علل اشغال اين كشور اسلامی است. آيا اين همه سياست‌های نادرست نبايد چنين پيامد جهانی را به دنبال داشته باشد؟!

8. بهره‌برداری نادرست از منابع ثروت و حتی نابود كردن آنها در مواقع خاصی به سان ريختن گندم به دريا يا تبديل مواد غذايی به سوخت اتومبيل در حالی كه در جهان سوم روزانه ده‌ها هزار نفر بر اثر گرسنگی و سوء تغذيه جان می‌بازند، اين كار خشم الهی را برمی‌انگيزد.

اينها فكر می‌كنند كه اعمال بشر واكنشی در اين جهان ندارد، در حالی كه از نظر شرايع آسمانی، اعمال انسان‌ها در زندگی انسان واكنش حتمی دارد و نيكوكارای و نيك سيرتی يا بدكاری و زشت سيرتی در بهره‌وری از منابع طبيعت به سود بشر، نقش كليدی دارد.

قرآن كريم از قول حضرت نوح(ع) می‌فرمايد:

«به آنها گفتم كه از پروردگار خويش آمرزش بخواهيد كه او بسيار آمرزنده است. تا باران‌های آسمان را پی در پی برای شما بفرستد و شما را با دارايی‌ها و فرزندان فراوان كمك كند و باغ‌های سرسبز و جويبارها را در اختيار شما قرار دهد». (سوره نوح، آيات 10 ـ 12)

و از سوی ديگر پشت پا زدن به نظام الهی، و ارزش‌های انسانی در اقتصاد و سياست، اين‌گونه پيشامدهای ناگوار را به دنبال دارد، چنان كه قرآن كريم می‌فرمايد:

«وَمَنْ أَعْرَضَ عَن ذِكْرِی فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنكًا» (سوره طه، آيه 124)

«هر كس از ياد من روی گردان شود، زندگی سختی در پيش خواهد داشت و در تنگنا قرار خواهد گرفت».

با اين كه غرب در خواب غفلت سنگينی فرو رفته ولی در ميان آنان، انسان‌های واقع‌بينی پيدا می‌شود كه علاج اين بحران را پيروی از شريعت محمدی دانسته‌اند. اقتصادانان مشهور آلمانی، يوهان بتمان در كتاب مشهور خود به نام «فاجعه سود» می‌نويسد: تنها راه حل، پياده كردن اصول شريعت اسلامی است.

شگفتا پاپ كه به هر مناسبتی اظهار نظر می‌كند ولی در موضوع بحران اقتصادی غرب، لب فرو بسته و چيزی نمی‌گويد و احياناً از رباخواری حمايت نيز نموده و برخلاف مسلكت مسيح كه رباخواران را از معبد بيرون كرد، آنان را تأييد می‌كند!

به اميد روزی كه پرچم عدالت‌گستر «حضرت مهدی» سلام الله عليه بر كاخ‌های حاكمان جهان برافراشته گردد، و بشر لذت زندگی پر مهر اسلامی را بچشد.