تعلیم و تعلم

پدید آورنده : رحیم شمیم ، صفحه 131

این تعلیم و تعلم است که فرهنگ جامعه را رشد می دهد و انسانها را به سوی کمال رهنمون می سازد .

این تعلیم و تعلم است که آدمیان را از اخلاق ناپسند دور می کند و به سوی اخلاق پسندیده فرا می خواند .

این تعلیم و تعلم است که عمل مردم را پاک و خالص می گرداند و از شرک و ریا دور می سازد .

آنچه در پی می آید چهل حدیث درباره «تعلیم و تعلم » است که امیدوارم با فراگیری و به کارگیری آنها به «علم حقیقی » و «حقیقت علم » نزدیکتر شویم .

پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله می فرمایند:

«بالتعلیم ارسلت; (1)

من برای آموزش دادن فرستاده شده ام .»

امام امیرالمؤمنین علی علیه السلام می فرمایند:

«من وقر عالما فقد وقر ربه; (2)

هر کس دانشمندی را گرامی بدارد، بی گمان پروردگارش را گرامی داشته است .»

پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله می فرماید: «اکثر الناس قیمة اکثرهم علما; (3)

بیشترین مردم از نظر ارزش، بیشترین آنهاست از نظر دانش .»

پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله می فرمایند:

«من تعلم فی شبابه کان بمنزلة الرسم فی الحجر; (4)

هر کس در جوانی دانش بیاموزد، [از نظر پایداری] چون نقش روی سنگ است .»

پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله می فرمایند:

«اطلبوا العلم ولو بالصین; (5)

دانش بجویید; اگر چه در [راهی دور] چون چین باشد .»

پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله می فرمایند:

«لینوا لمن تعلمون ولمن تتعلمون منه; (6)

با کسی که به او دانش می آموزید (شاگرد) و کسی که از او دانش می آموزید (معلم) نرمخو باشید .»

امام صادق علیه السلام می فرمایند:

«تواضعوا لمن تعلمونه العلم وتواضعوالمن طلبتم منه العلم; (7)

در برابر کسی که به او دانش می آموزید (شاگرد) و کسی که از او دانش می جویید (معلم) فروتن باشید .»

امام امیرالمؤمنین علیه السلام می فرمایند:

«لا تقل ما لا تعلم بل لا تقل کل ما تعلم; (8)

آنچه را نمی دانی نگو، بلکه همه آنچه را هم می دانی نگو .»

امام امیرالمؤمنین علیه السلام می فرمایند:

«یا طالب العلم! ان للعالم ثلاث علامات: العلم والحلم والصمت; (9)

ای جوینده دانش! برای دانشمند سه نشانه است: دانش و بردباری و سکوت .»

امام صادق علیه السلام می فرمایند:

«من لم یصدق فعله قوله فلیس بعالم; (10)

هر آن کس که رفتارش گفتارش را تصدیق نکند، عالم نیست .»

پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله می فرمایند:

«النظر الی وجه العالم عبادة; (11)

نگاه به سیمای دانشمند عبادت است .»

پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله می فرمایند:

«مجالسة العلمآء عبادة; (12)

همنشینی با دانشوران عبادت است .»

امام امیرالمؤمنین علیه السلام می فرمایند:

«العلوم اربعة: الفقه للادیان والطب للابدان والنحو للسان والنجوم لمعرفة الازمان; (13)

دانشها چهارگونه اند: فقه برای [شناخت] دینها; پزشکی برای [بهبود] بدنها; نحو (دستور زبان) برای سخن گفتن و نجوم برای شناخت زمانها .»

پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله می فرمایند:

«لیس من اخلاق المؤمن الملق الا فی طلب العلم; (14)

چاپلوسی جز در جستجوی دانش از خوی مؤمن نیست .»

امام صادق علیه السلام می فرمایند:

«ان هذا العلم علیه قفل ومفتاحه المسالة; (15)

بر این دانش قفلی است که کلید آن، پرسش است .»

پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله می فرمایند:

«قیدوا العلم بالکتاب; (16)

دانش را با نگارش در بند کشید .»

امام صادق علیه السلام می فرمایند:

«احتفظوا بکتبکم فانکم سوف تحتاجون الیها; (17)

کتابهای خود را نگهداری کنید، زیرا شما در آینده به آنها نیازمند می شوید .»

پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله می فرمایند:

«العلم اکثر من ان یحصی فخذ من کل شی ء احسنه; (18)

دانش بیشتر از آن است که به شمارش در آید، پس از هر چیزی نیکوترین آن را برگیر .»

امام صادق علیه السلام می فرمایند:

«تعلموا العربیة فانها کلام الله الذی یکلم به خلقه; (19)

زبان عربی را فراگیرید، زیرا سخن خداست که به آن با آفریدگان خود سخن می گوید .»

پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله می فرمایند: حضرت خضرعلیه السلام به حضرت موسی علیه السلام گفتند:

«یا طالب العلم! ان القآئل اقل ملالة من المستمع فلا تمل جلساءک اذا حدثتهم; (20)

ای جوینده دانش! آزردگی گوینده کمتر از شنونده است . پس آن هنگام که با همنشینان خود سخن می گویی، آنان را آزرده نکن .»

امام امیرالمؤمنین علیه السلام می فرمایند:

«علموا صبیانکم ما ینفعهم الله به لا یغلب علیهم المرجئة برایها; (21)

به کودکانتان چیزهایی بیاموزید که خداوند با آن چیزها سودشان می رساند تا مرجئه (منحرفان عقیدتی) با دیدگاهشان بر آنان چیره نشوند .»

امام صادق علیه السلام می فرمایند:

«فانظروا علمکم هذا عمن تاخذونه; (22)

بنگرید این دانش خود را از که می گیرید .»

پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله می فرمایند:

«لو کان العلم منوطا بالثریا لتناوله رجال من فارس; (23)

اگر دانش منوط به [رفتن به] ستاره ثریا باشد، مردمانی از ایران به آن دست می یابند .»

امام امیرالمؤمنین علیه السلام می فرمایند:

«الا لا خیر فی علم لیس فیه تفهم; (24)

آگاه باشید! در دانشی که در آن اندیشیدن نباشد، خوبی نیست .»

امام امیرالمؤمنین علیه السلام می فرمایند:

«قم عن مجلسک لابیک ومعلمک ولو کنت امیرا; (25)

از جای خود برای پدر و آموزگارت برخیز، اگر چه فرمانروا باشی .»

امام امیرالمؤمنین علیه السلام می فرمایند:

«اذا رایت عالما فکن له خادما; (26)

هرگاه دانشمندی را دیدی، خدمتگزار او باش .»

امام باقرعلیه السلام می فرمایند:

«تذکر العلم ساعة خیر من قیام لیلة; (27)

یک ساعت گفت و گوی علمی بهتر از یک شب زنده داری است .»

امام امیرالمؤمنین علیه السلام می فرمایند:

«لا یستحین احد اذا لم یعلم الشی ء ان یتعلمه; (28)

هیچ کس شرم نکند هنگامی که چیزی را نمی داند، آن را بیاموزد .»

امام امیرالمؤمنین علیه السلام می فرمایند:

«لا یدرک العلم براحة الجسم; (29)

دانش با تن آسودگی فراچنگ نمی آید .»

امام امیرالمؤمنین علیه السلام می فرمایند:

«العالم الذی لا یمل من تعلم العلم; (30)

دانشمند کسی است که از فراگیری دانش به ستوه نمی آید .»

امام امیرالمؤمنین علیه السلام می فرمایند:

«ابغض العباد الی الله سبحانه العالم المتجبر; (31)

مبغوض ترین بندگان نزد خداوند پاک، دانشور زورگو است .»

امام امیرالمؤمنین علیه السلام می فرمایند:

«قول ” لا اعلم ” نصف العلم; (32)

” نمی دانم ” گفتن نیمی از دانش است .»

امام امیرالمؤمنین علیه السلام می فرمایند:

«حسبک من الجهل ان تعجب بعلمک; (33)

برای نادانی تو همین بس که به دانش خود بنازی .»

امام باقرعلیه السلام می فرمایند:

«لا یکون العبد عالما حتی لا یکون حاسدا لمن فوقه ولا محقرا لمن دونه; (34)

هیچ بنده ای به دانشوری نمی رسد، مگر آنکه به فراتر از خود رشک نورزد و فروتر از خویش را خرد نشمرد .»

پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله می فرمایند:

«من قال: انا عالم فهو جاهل; (35)

هر آن کس گفت: من دانایم، همو نادان است .»

پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله می فرمایند:

«اعلم الناس من جمع علم الناس الی علمه; (36)

داناترین مردم کسی است که دانش مردم را به دانش خویش افزون کند .»

امام امیرالمؤمنین علیه السلام می فرمایند:

«خیر العلم ما اصلحت به رشادک وشره ما افسدت به معادک; (37)

بهترین دانش آن است که به وسیله آن، هدایت خویش را بسامان کنی و بدترین دانش آن است که به وسیله آن، معاد خود را نابسامان کنی .»

امام صادق علیه السلام می فرمایند:

«ملعون ملعون عالم یؤم سلطانا جآئرا معینا له علی جوره; (38)

نفرین و نفرین باد بر آن دانشمندی که از شاه ستم پیشه ای پیروی می کند و بر ستمکاریش او را یاری می دهد .»

پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله می فرمایند:

«المؤمن اذا مات وترک ورقة واحدة علیها علم تکون تلک الورقة یوم القیامة سترا فیما بینه وبین النار; (39)

مؤمن چون بمیرد و از خود برگه ای به جا بگذارد که روی آن دانشی باشد، این برگه روز رستاخیز میان او و آتش دوزخ پوششی می شود .»

پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله می فرمایند:

«اذا جآء الموت طالب العلم وهو علی هذه الحال مات شهیدا; (40)

هنگامی که مرگ جوینده دانش فراز آید و او بر همین حال جویندگی دانش باشد، شهید درگذشته است .»

پی نوشت ها:

1) بحارالانوار، ج 1، ص 206 .

2) معجم الفاظ غررالحکم، ص 1207 .

3) بحار الانوار، ج 1، ص 164 .

4) همان، ج 1، ص 222 .

5) همان، ج 1، ص 180 .

6) همان، ج 2، ص 62 .

7) کافی، ج 1، ص 36 .

8) نهج البلاغه، کلمه قصار 374 .

9) کافی، ج 1، ص 37 .

10) همان، ج 1، ص 36 .

11) بحارالانوار، ج 1، ص 195 .

12) همان، ج 1، ص 204 .

13) همان، ج 1، ص 218 .

14) همان، ج 2، ص 45 .

15) کافی، ج 1، ص 40 .

16) بحارالانوار، ج 77، ص 141 .

17) کافی، ج 1، ص 52 .

18) بحارالانوار، ج 1، ص 219 .

19) همان، ج 1، ص 212 .

20) همان، ج 1، ص 226 .

21) همان، ج 2، ص 17 .

22) کافی، ج 1، ص 32 .

23) بحارالانوار، ج 1، ص 195 .

24) کافی، ج 1، ص 36 .

25) مستدرک الوسائل، ج 15، ص 203 .

26) معجم الفاظ غررالحکم، ص 286 .

27) بحارالانوار، ج 1، ص 204 .

28) نهج البلاغه، کلمه قصار 79 .

29) معجم الفاظ غررالحکم، ص 150 .

30) همان، ص 1063 .

31) همان، ص 141 .

32) همان، ص 1105 .

33) بحارالانوار، ج 2، ص 48 .

34) همان، ج 78، ص 173 .

35) همان، ج 2، ص 110 .

36) همان، ج 1، ص 164 .

37) معجم الفاظ غررالحکم، ص 421 .

38) بحارالانوار، ج 75، ص 381 .

39) همان، ج 1، ص 198 .

40) همان، ج 1، ص 186

.

منبع:hawzah.net